Hai bài trước đo động lượng bằng chỉ báo RSI và đo biến động bằng dải Bollinger. Công cụ chỉ báo stochastic cũng cho ra kết quả nằm trong thang từ 0 tới 100, nhưng cách tạo ra con số đó khác biệt hoàn toàn. Bài viết này nằm trong tuyến chỉ báo kỹ thuật.
Chỉ báo Stochastic đo vị trí của giá đóng cửa so với khoảng giá cao nhất và thấp nhất trong một cửa sổ thời gian.
Chỉ báo gồm hai đường %K và %D, đều dao động từ 0 đến 100. Vùng trên 80 được xem là quá mua, trong khi vùng dưới 20 là quá bán.
%K đo giá đóng cửa nằm ở đâu trong khung mười bốn phiên
George Lane, người phổ biến công cụ này, cho rằng Stochastic không đi theo giá hay khối lượng giao dịch mà đi theo tốc độ của giá. Theo cách tiếp cận này, tốc độ có thể đổi chiều trước khi giá quay đầu.
Công thức %K được tính bằng cách lấy giá đóng cửa hiện tại trừ mức giá thấp nhất trong cửa sổ, chia cho khoảng chênh lệch giữa mức cao nhất và thấp nhất, sau đó nhân với 100.
Đường %D là trung bình động đơn giản 3 phiên của %K.
Điểm đáng chú ý của công thức Stochastic nằm ở lượng dữ liệu được sử dụng. Chỉ báo chỉ cần:
Mức giá cao nhất.
Mức giá thấp nhất.
Giá đóng cửa phiên cuối cùng.
Diễn biến của giá giữa hai mức đỉnh và đáy không được đưa vào phép tính.
Giả sử có hai chuỗi dữ liệu 15 phiên cùng có giá cao nhất là 120, thấp nhất là 100 và đóng cửa tại 118. Chuỗi thứ nhất tăng đều từ 100 lên 120 rồi lùi nhẹ về 118. Chuỗi thứ hai liên tục dao động giữa 100 và 120 nhưng cuối cùng cũng đóng cửa ở 118.
Cùng ba con số nên %K bằng nhau, RSI thì không
Cả hai trường hợp đều cho %K = 90.
Trong khi đó, RSI của chuỗi tăng đều là 90,9, còn chuỗi dao động chỉ đạt 51,7, chênh lệch 39,2 điểm.
Lý do nằm ở cách tính. RSI cộng dồn toàn bộ mức tăng và giảm của từng phiên nên phản ánh cả quãng đường giá đã đi qua. %K chỉ nhìn vào vị trí giá đóng cửa trong khoảng cao nhất – thấp nhất, nên không chứa thông tin về hành trình giữa hai mức này.
Đường leo đều, hai chỉ số cùng cao
Gần như phiên nào cũng tăng nên RSI lên 90,9. Ở trạng thái này hai chỉ báo nói cùng một chuyện, và người dùng dễ tưởng chúng đo cùng một thứ.
%K 14 phiên90
RSI 14 phiên90,9
%K lấy giá đóng cửa trừ mức thấp nhất rồi chia cho cả khung. Ba con số đó bị giữ nguyên nên kết quả cũng nguyên. RSI thì cộng dồn mức tăng và mức giảm của từng phiên một, nên nó đọc được cả quãng đường mà %K không thấy.
Vì vậy, khi đường giá thay đổi nhưng vẫn giữ nguyên ba dữ liệu cần thiết, giá trị %K có thể không đổi. Đây là đặc điểm trong cách thiết kế chỉ báo, không phải lỗi hệ thống.
Hệ quả rõ nhất của cách tính này là tần suất tín hiệu quá mua.
%K chạm 100 khi giá đóng cửa đúng bằng mức cao nhất của cửa sổ. Trong một xu hướng tăng, điều này có thể xảy ra liên tục.
Cùng một chuỗi, %K ở vùng quá mua nhiều gấp gần bốn lần
Trên một chuỗi 140 phiên tăng giá nhẹ, %K vượt ngưỡng 80 ở 60 trong 126 phiên đủ dữ liệu, tương đương 47,6%. Trong cùng chuỗi, RSI vượt ngưỡng 70 ở 16 phiên, tương đương 12,7%.
Như vậy, mật độ tín hiệu giữa hai công cụ chênh nhau 3,8 lần.
Dù cùng sử dụng thang đo từ 0 đến 100, các ngưỡng của Stochastic và RSI không thể so sánh trực tiếp.
Mức quá mua cũng không tự biến thành tín hiệu bán. Cổ phiếu có thể duy trì trong vùng quá mua suốt một xu hướng tăng kéo dài. Đây là bẫy từng xuất hiện với RSI nhưng có thể xảy ra thường xuyên hơn khi sử dụng Stochastic.
Một điểm dễ gây nhầm lẫn khi sử dụng chỉ báo Stochastic là thiết lập chu kỳ.
StockCharts sử dụng cửa sổ mặc định 14 phiên. Eximbank đề xuất chu kỳ 5 phiên cho thị trường phái sinh và bộ 5-3-3 cho thị trường giao ngay.
Với cùng một mã cổ phiếu, các thiết lập khác nhau có thể tạo ra những đường Stochastic rất khác nhau. Vì vậy, giá trị hiển thị trên biểu đồ phụ thuộc vào thiết lập của nền tảng.
Stochastic có ba biến thể:
Bản nhanh: sử dụng %K thô.
Bản chậm: làm mượt %K bằng trung bình 3 phiên trước khi tính %D.
Bản đầy đủ: cho phép thiết lập cả ba tham số.
Cách làm mượt dựa trên nguyên lý của đường trung bình động, chấp nhận độ trễ để lọc bớt nhiễu.
Theo Eximbank, Stochastic hiệu quả khi giá đi ngang và thiếu một xu hướng rõ rệt.
Ngược lại, khi giá bị nén trong một khoảng hẹp, %K và %D có thể liên tục cắt nhau. Khi đó, chỉ báo tạo ra nhiều tín hiệu nhưng không phải tín hiệu nào cũng đáng tin cậy.
Điểm cần nhớ là Stochastic đo vị trí của giá đóng cửa trong một khoảng giá, chứ không ghi nhận toàn bộ đường đi của giá. Chính đặc điểm này khiến nó khác RSI dù cả hai đều sử dụng thang đo từ 0 đến 100.
Để đối chiếu trực tiếp với một chỉ báo cùng thang đo, xem bài chỉ báo RSI. Bài sau trong tuyến chuyển sang ADX, chỉ báo đo sức mạnh xu hướng thay vì đo vị trí trong khung. Bản đồ ba nhóm chỉ báo nằm ở bài trụ chỉ báo kỹ thuật.
Đường %K bằng giá đóng cửa trừ mức thấp nhất của cửa sổ, chia cho hiệu giữa mức cao nhất và mức thấp nhất của cửa sổ đó, rồi nhân 100. Đường %D là trung bình động đơn giản 3 phiên của %K. StockCharts lấy cửa sổ mặc định 14 phiên.
Stochastic và RSI khác nhau ở đâu?
Stochastic đọc vị trí của giá đóng cửa trong khung cao nhất tới thấp nhất, nên nó chỉ nhận ba con số. RSI cộng dồn mức tăng và mức giảm của từng phiên, nên nó đọc được cả quãng đường. Hai chuỗi có cùng ba con số đó cho %K bằng nhau nhưng RSI chênh tới 39,2 điểm.
Vì sao Stochastic hay báo quá mua hơn RSI?
Vì %K chạm 100 mỗi khi một phiên đóng cửa ở đúng mức cao nhất của cửa sổ, chuyện xảy ra liên tục trong xu hướng tăng. Trên một chuỗi 140 phiên tăng nhẹ, %K vượt 80 ở 60 trên 126 phiên còn RSI chỉ vượt 70 ở 16 phiên.
Ban biên tập Học Đầu Tư chịu trách nhiệm thu thập, đối chiếu và biên tập toàn bộ nội dung trên trang. Chúng tôi ưu tiên nguồn sơ cấp — công bố thông tin của HOSE, HNX, UPCoM, báo cáo tài chính đã kiểm toán và số liệu của cơ quan quản lý — và luôn ghi rõ nguồn cho mọi số liệu xuất hiện trong bài.
Dải Bollinger là SMA 20 cộng trừ hai lần độ lệch chuẩn. Một chuỗi tăng đều 1% mỗi phiên, không có phiên nào bất ngờ, vẫn làm dải rộng gấp 11,5 lần lúc đi ngang.
Chỉ báo kỹ thuật chia làm ba nhóm, trả lời ba câu khác nhau. Cách chọn để phù hợp trạng thái thị trường, và vì sao thêm chỉ báo không làm bạn đúng hơn.
