Bài trước xếp khối lượng theo mức giá bằng Volume Profile. Bài này quay lại nhóm chỉ báo dao động với hai công cụ ít được sử dụng hơn RSI: chỉ báo CCI và Williams %R.
Cùng một phiên tăng trần trên sàn HOSE, Williams %R chạm mức 0 rồi dừng lại, trong khi CCI có thể vọt lên +554. Sự khác biệt nằm ở cách hai chỉ báo đo lường biến động giá. Bài viết thuộc tuyến bài về chỉ báo kỹ thuật.
Chỉ báo CCI là gì?
Chỉ báo CCI (Commodity Channel Index) đo khoảng cách giữa giá điển hình của phiên hiện tại và giá điển hình trung bình trong 20 phiên. Khoảng cách này được chia cho độ lệch trung bình của chu kỳ, sau đó điều chỉnh bằng hằng số 0,015.
Giá trị CCI không có giới hạn trần hoặc sàn cố định. Hai mốc +100 và −100 thường được sử dụng làm ngưỡng tham chiếu.
Công thức và cách tính CCI
Donald Lambert giới thiệu CCI trên tạp chí Commodities vào năm 1980. Chỉ báo sử dụng ba dữ liệu:
- Giá cao nhất: mức giá cao nhất trong phiên.
- Giá thấp nhất: mức giá thấp nhất trong phiên.
- Giá đóng cửa: mức giá kết thúc phiên.
Giá điển hình được tính bằng trung bình cộng của ba mức giá trên.
Độ lệch trung bình là khoảng cách tuyệt đối trung bình giữa giá điển hình của từng phiên và đường trung bình 20 phiên.
Hằng số 0,015 được Lambert lựa chọn để khoảng 70–80% giá trị CCI nằm trong khoảng từ −100 đến +100.
Khi rút ngắn chu kỳ tính toán, CCI có xu hướng vượt ra ngoài khoảng này thường xuyên hơn. Ngược lại, chu kỳ dài hơn khiến số lần vượt dải ít đi.
Hạn chế của chỉ báo CCI
Mốc +200 và −200 là những ngưỡng cực đoan khó chạm tới. Tuy nhiên, CCI có một số hạn chế cần lưu ý:
- Không có giới hạn cố định: Việc xác định quá mua hoặc quá bán phụ thuộc vào cách diễn giải của người sử dụng.
- Dễ xuất hiện tín hiệu nhiễu: Đường CCI liên tục cắt qua mốc 0.
- Quá mua không đồng nghĩa với đảo chiều: Cổ phiếu vẫn có thể tiếp tục tăng dù CCI đã đi sâu vào vùng quá mua.
Williams %R là gì?
Williams %R là chỉ báo dao động do Larry Williams phát triển. Công cụ này đo vị trí của giá đóng cửa hiện tại so với biên độ giá cao nhất và thấp nhất trong 14 phiên.
Công thức lấy giá cao nhất trong 14 phiên trừ giá đóng cửa, chia cho khoảng cách giữa giá cao nhất và thấp nhất trong cùng chu kỳ, rồi nhân với −100.
Williams %R có thang đo cố định từ 0 đến −100:
- Từ 0 đến −20: vùng quá mua.
- Từ −80 đến −100: vùng quá bán.
Williams %R là bản đảo ngược của Stochastic
Williams %R sử dụng cùng ba dữ liệu với chỉ báo Stochastic: giá cao nhất, giá thấp nhất và giá đóng cửa.
Williams %R chính là bản đảo ngược của đường Stochastic nhanh. Hai chỉ báo có hình dạng giống nhau trên biểu đồ, chỉ khác cách đánh số trên trục đo.
Khi đường %K của Stochastic đạt 90, Williams %R tương ứng ở mức −10. Có thể biểu diễn mối quan hệ này như sau:
Williams %R = %K − 100
Vì vậy, việc bật cả Stochastic và Williams %R cùng lúc thực chất là xem một đường dữ liệu hai lần. Tín hiệu xác nhận giữa hai chỉ báo không mang lại thêm thông tin phân tích.
Hạn chế của Williams %R
Williams %R cũng có thể duy trì trong vùng quá mua khi cổ phiếu bước vào xu hướng tăng mạnh.
Do đó, việc chỉ báo nằm ở vùng quá mua không phải lúc nào cũng là tín hiệu xấu. Trong một chu kỳ tăng kéo dài, Williams %R có thể bám sát mốc 0, tương tự đường %K của Stochastic duy trì gần mốc 100.
CCI và Williams %R biến động thế nào trong một phiên tăng trần?
Để thấy rõ sự khác biệt, hãy xét một cổ phiếu có giá tham chiếu 20.000 đồng, đi ngang trong 19 phiên liên tiếp.
Trong giai đoạn này, giá điển hình luân phiên quanh hai mức 19.900 đồng và 20.100 đồng.
Đến phiên thứ 20, cổ phiếu tăng kịch trần ngay từ lúc mở cửa và giữ nguyên đến khi đóng cửa. Giá cao nhất, thấp nhất và đóng cửa đều đạt 21.400 đồng, tương ứng mức tăng 7% trên sàn HOSE.
Williams %R chạm nóc 0
Trong phiên tăng trần, giá đóng cửa trùng với giá cao nhất của chu kỳ 14 phiên.
Khi đó, Williams %R đạt 0, tức chạm nóc của thang đo.
Nếu cổ phiếu tiếp tục tăng trần trong ba phiên hoặc 30 phiên tiếp theo, Williams %R vẫn đứng ở mức 0. Chỉ báo không thể vượt qua giới hạn này.
CCI vọt lên +554
CCI không có giới hạn cố định nên phản ứng khác hẳn.
Trong ví dụ trên:
- Giá điển hình trung bình 20 phiên: 20.070 đồng.
- Độ lệch trung bình: 160 đồng.
- Chênh lệch giữa giá điển hình phiên hiện tại và giá trung bình: 1.330 đồng.
Áp dụng công thức CCI:
CCI = 1.330 / (0,015 × 160) = +554
Kết quả này vượt xa mốc cực đoan +200 được đề cập trước đó.
