Trên biểu đồ, giá gần như không bao giờ đi theo một đường thẳng. Thay vào đó, sẽ liên tục tạo ra những hình dạng lặp đi lặp lại. Khi các hình dạng này xuất hiện đủ nhiều và có đặc điểm tương đồng, chúng được gọi là mô hình giá.
Bài viết này giúp bạn hiểu tổng quan về mô hình giá: có những nhóm nào, chúng dùng để đánh giá điều gì và vì sao không phải mô hình nào cũng cho tín hiệu chính xác.
Đây là bài mở đầu của chuỗi bài về mô hình giá. Trước khi tìm hiểu, bạn nên nắm rõ kiến thức về xu hướng, hỗ trợ và kháng cự, vì một mô hình chỉ có ý nghĩa khi được đặt trong đúng bối cảnh thị trường.
Mô hình giá là gì
Mô hình giá là một hình dạng mà đường giá tạo ra trong khoảng từ vài tuần tới vài tháng, đủ đặc trưng để nhận ra bằng mắt và đủ lặp lại để có tên gọi riêng. Chúng không phải một tín hiệu mua bán, chỉ là cách mô tả gọn lại trạng thái giằng co giữa bên mua và bên bán trong suốt giai đoạn đó.
Việc phân loại các mô hình giá đã có từ rất lâu. Cuốn Technical Analysis of Stock Trends của Edwards và Magee là một trong những tài liệu đầu tiên hệ thống hóa các hình dạng trên đồ thị thành một bộ tên gọi thống nhất. Phần lớn thuật ngữ phân tích kỹ thuật bằng tiếng Việt ngày nay đều bắt nguồn từ hệ thống này. Tài liệu phân tích kỹ thuật quốc tế hiện phân loại khoảng 25 mô hình chi tiết.
Con số 25 có vẻ nhiều, nhưng thực tế không khó như vậy. Phần lớn các mô hình có thể gom vào một vài nhóm lớn, và các mô hình trong cùng một nhóm chỉ khác nhau ở những chi tiết như số lần giá kiểm tra lại vùng hỗ trợ hoặc kháng cự.
Phân biệt mô hình giá và mô hình nến
Đây là nhầm lẫn phổ biến nhất, vì cả hai đều được gọi là "mô hình".
Mô hình nến | Mô hình giá | |
|---|---|---|
Số phiên để hình thành | 1-3 phiên | vài chục phiên |
Cách quan sát | Từng cây nến và bóng nến | Hình dạng của cả đoạn giá |
Ý nghĩa | Tâm lý trong ngắn hạn | Cán cân cung cầu trong một giai đoạn |
Khung thời gian phổ biến | Giờ, ngày | Ngày, tuần |
Chi tiết về nhóm còn lại nằm ở bài các mẫu hình nến Nhật. Hai nhóm này không thay thế nhau mà bổ sung cho nhau. Ví dụ, một mẫu nến đảo chiều xuất hiện tại vùng biên của một mô hình giá thường có ý nghĩa hơn khi đứng riêng lẻ.
Hai nhóm mô hình giá phổ biến
Nhiều tài liệu chia mô hình giá thành ba nhóm: đảo chiều tăng, đảo chiều giảm và tiếp diễn xu hướng. Tuy nhiên, có thể gộp hai nhóm đảo chiều thành một, khi đó mô hình giá chỉ còn hai họ chính: đảo chiều và tiếp diễn.
Họ đảo chiều: xu hướng hiện tại sắp kết thúc?
Đây là nhóm mô hình xuất hiện sau một xu hướng rõ ràng và dùng để đánh giá khả năng xu hướng sắp đảo chiều.
Mô hình quen thuộc nhất là Vai – Đầu – Vai, gồm ba đỉnh, trong đó đỉnh giữa cao nhất và hai đỉnh hai bên thấp hơn, gần bằng nhau. Ngoài ra còn có Hai đỉnh, Hai đáy, Ba đỉnh và Ba đáy, đều dựa trên ý tưởng giá nhiều lần kiểm tra một vùng rồi quay đầu.
Điểm quan trọng là các mô hình này chỉ có ý nghĩa khi xuất hiện sau một xu hướng. Nếu hình dạng tương tự xuất hiện trong vùng đi ngang thì không thể coi là tín hiệu đảo chiều.
Họ tiếp diễn: xu hướng chỉ tạm nghỉ?
Các mô hình Tam giác, Cờ và Chữ nhật thường xuất hiện sau một nhịp tăng hoặc giảm mạnh, khi giá bước vào giai đoạn tích lũy với biên độ hẹp hơn.
Tuy nhiên, tên gọi mô hình tiếp diễn không đồng nghĩa với việc giá chắc chắn đi tiếp theo xu hướng cũ. Chẳng hạn, mô hình Tam giác được xếp vào nhóm này vì đa số trường hợp giá phá vỡ theo hướng của xu hướng trước đó, chứ không phải luôn như vậy. Một tam giác vẫn có thể phá xuống trong xu hướng tăng.
Vì vậy, hãy xem tên của mỗi họ mô hình là một xác suất, không phải một lời khẳng định về hướng đi tiếp theo của giá.
Ba điều kiện để một mô hình giá được xác nhận
Nhận ra hình dạng mới chỉ là bước đầu. Một mô hình giá chỉ được xem là hoàn thành khi có đủ ba điều kiện sau:
- Có đường biên rõ ràng. Đó có thể là đường viền cổ của Vai – Đầu – Vai, hai cạnh của Tam giác hoặc hai biên của Chữ nhật. Đường biên phải xác định được trước khi giá phá vỡ, không phải vẽ lại sau khi diễn biến đã xảy ra.
- Giá đóng cửa vượt ra ngoài đường biên. Việc giá chỉ xuyên qua đường biên trong phiên rồi quay lại là hiện tượng khá phổ biến. Vì vậy, mức đóng cửa thường được dùng để xác nhận cú phá vỡ.
- Khối lượng xác nhận. Một cú phá vỡ đáng tin cậy thường đi kèm khối lượng giao dịch tăng. Khối lượng tại điểm phá vỡ nên đạt ít nhất 1,5 lần mức trung bình 20 phiên. Ngược lại, nếu giá tăng nhưng khối lượng giảm thì xác suất phá vỡ thất bại sẽ cao hơn. Bạn có thể xem thêm ở bài đọc khối lượng trên biểu đồ.
Ba điều kiện trên chỉ là bộ lọc để loại bớt các tín hiệu yếu, không phải công thức đảm bảo thành công.
Đo mục tiêu giá, và giới hạn cần biết
Phần lớn mô hình giá đều có cách ước tính mục tiêu bằng phép chiếu chiều cao. Chẳng hạn, với mô hình Vai – Đầu – Vai, bạn đo khoảng cách từ đỉnh đầu đến đường viền cổ rồi chiếu khoảng cách đó từ điểm phá vỡ. Với mô hình Chữ nhật, đo chiều cao của vùng tích lũy rồi chiếu từ điểm giá vượt biên.
Tuy nhiên, phép đo này chỉ mang tính tham khảo vì có ba giới hạn:
- Chỉ ước tính khoảng cách, không dự đoán thời điểm giá đạt mục tiêu.
- Không tính đến các vùng hỗ trợ hoặc kháng cự nằm giữa đường đi của giá.
- Chỉ có ý nghĩa khi cú phá vỡ là phá vỡ thật. Nếu giá phá vỡ giả, mục tiêu chiếu sẽ không còn giá trị.
Vì vậy, mục tiêu giá nên được dùng để đánh giá tỷ lệ lợi nhuận so với rủi ro, thay vì coi đó là mức giá chắc chắn thị trường sẽ đạt tới.
Vì sao mô hình đẹp vẫn thất bại
Một mô hình giá đẹp không đồng nghĩa với việc dự báo sẽ đúng. Có bốn nguyên nhân phổ biến:
- Dễ nhìn thấy mô hình sau khi sự việc đã xảy ra. Khi đã biết kết quả, chúng ta có xu hướng vẽ lại đường biên sao cho khớp với diễn biến. Vì vậy, mô hình chỉ đáng tin khi đường biên được xác định trước cú phá vỡ.
- Cách vẽ đường biên mang tính chủ quan. Hai người có thể vẽ đường viền cổ hoặc đường xu hướng khác nhau, dẫn đến kết luận khác nhau về việc giá đã phá vỡ hay chưa.
- Số lần xuất hiện không nhiều. Trên một cổ phiếu, một mô hình cụ thể có thể chỉ xuất hiện vài lần trong nhiều năm, nên rất khó rút ra kết luận chắc chắn về xác suất.
- Phá vỡ giả. Giá có thể vượt đường biên rồi nhanh chóng quay trở lại. Nếu giá vượt đỉnh cũ nhưng chỉ báo RSI lại tạo đỉnh thấp hơn, đó là một tín hiệu cần thận trọng vì có thể là bẫy tăng giá.
Không có cách nào chắc chắn phân biệt phá vỡ thật hay giả ngay tại thời điểm xảy ra. Vì vậy, điều quan trọng là luôn chuẩn bị sẵn phương án nếu giá quay trở lại vùng mô hình.
Mô hình giá trên thị trường Việt Nam có gì khác?
Mô hình giá trên thị trường Việt Nam có một số đặc điểm cần chú ý:
- Biên độ dao động giá: Giá có giới hạn tăng giảm mỗi phiên nên một cú phá vỡ mạnh có thể kéo dài qua nhiều ngày.
- Thanh khoản: Với cổ phiếu ít giao dịch, mô hình có thể bị ảnh hưởng bởi một số ít lệnh mua bán.
- Chu kỳ thanh toán: Việc không thể mua bán ngay trong cùng phiên khiến việc xử lý phá vỡ giả trên khung thời gian ngắn khó hơn.
Nên học mô hình giá theo thứ tự nào?
Nếu bạn mới bắt đầu, bạn nên học theo trình tự sau:
- Hiểu xu hướng, hỗ trợ và kháng cự qua bài xu hướng, hỗ trợ và kháng cự. Đây là nền tảng để nhận diện mô hình giá.
- Nắm các nhóm mô hình giá bằng bài viết này. Hãy nhớ từng họ mô hình trước, sau đó mới học tên và đặc điểm của từng mô hình.
- Học cách xác nhận phá vỡ bằng khối lượng trong bài đọc khối lượng trên biểu đồ.
- Tìm hiểu từng mô hình cụ thể và quan sát cả những trường hợp mô hình hoạt động không hiệu quả trên chính cổ phiếu bạn theo dõi.
Đừng chỉ học cách nhận diện mô hình. Việc tìm hiểu khi nào mô hình thất bại sẽ giúp bạn sử dụng phân tích kỹ thuật thực tế và hiệu quả hơn. Để hiểu bức tranh tổng thể, hãy đọc thêm bài phân tích kỹ thuật là gì.
