Phân tích kỹ thuật là phương pháp nghiên cứu hành vi thị trường dựa trên dữ liệu giá và khối lượng giao dịch trong quá khứ, nhằm đánh giá xác suất các kịch bản giá có thể xảy ra trong tương lai.
Điểm quan trọng cần hiểu: phân tích kỹ thuật không phải công cụ dự đoán chính xác giá sẽ tăng hay giảm. Mục tiêu của phương pháp này là tìm kiếm những tình huống có tỷ lệ lợi nhuận kỳ vọng cao hơn rủi ro có thể chấp nhận.
Bài viết này đặt nền tảng cho tuyến bài Phân tích kỹ thuật từ A đến Z: phương pháp này dựa trên giả định gì, gồm những gì, và quan trọng nhất là nó không làm được gì.
Ba giả định nền tảng của phân tích kỹ thuật
1. Giá phản ánh mọi thông tin
Phân tích kỹ thuật cho rằng mọi thông tin quan trọng như kết quả kinh doanh, yếu tố vĩ mô hay tâm lý nhà đầu tư đều đã phản ánh vào giá thông qua hoạt động mua bán.
Tuy nhiên, giả định này không còn đúng khi xuất hiện những thông tin mới chưa được thị trường phản ánh.
2. Giá vận động theo xu hướng
Giá thường duy trì xu hướng hiện tại cho đến khi xuất hiện tín hiệu đảo chiều rõ ràng. Đây là cơ sở của các chiến lược giao dịch theo xu hướng.
Trong giai đoạn thị trường đi ngang, các công cụ theo xu hướng thường cho nhiều tín hiệu sai.
3. Lịch sử có xu hướng lặp lại
Do tâm lý tham lam và sợ hãi của con người ít thay đổi, nhiều mô hình giá có xu hướng xuất hiện lặp lại.
Tuy nhiên, không có mô hình nào đúng tuyệt đối. Một phương pháp hiệu quả vẫn luôn tồn tại những giao dịch sai
Các công cụ quan trọng trong phân tích kỹ thuật
Biểu đồ nến Nhật
Mỗi cây nến thể hiện bốn mức giá: mở cửa, đóng cửa, cao nhất và thấp nhất. Quan trọng hơn tên gọi của các mẫu nến là khả năng phản ánh sự giằng co giữa bên mua và bên bán trong từng phiên.
Xu hướng, hỗ trợ và kháng cự
- Xu hướng tăng được xác định khi đỉnh và đáy sau cao hơn trước.
- Xu hướng giảm có đỉnh và đáy sau thấp hơn trước.
- Hỗ trợ và kháng cự là các vùng giá, không phải một mức giá chính xác.
Khối lượng giao dịch
Khối lượng giúp đánh giá mức độ tin cậy của biến động giá. Một nhịp tăng hoặc phá vỡ vùng kháng cự đi kèm khối lượng lớn thường đáng tin cậy hơn khi thanh khoản thấp.
Chỉ báo kỹ thuật
Các chỉ báo đều được tính từ dữ liệu giá và khối lượng, gồm hai nhóm chính:
- Nhóm theo xu hướng như MA, MACD.
- Nhóm động lượng như RSI, Stochastic.
Điều cần nhớ là chỉ báo không tạo ra thông tin mới mà chỉ thể hiện dữ liệu giá theo cách dễ quan sát hơn.
Cách phân loại đầy đủ và những gì từng nhóm không làm được nằm ở bài chỉ báo kỹ thuật.
Giới hạn của phân tích kỹ thuật
Phân tích kỹ thuật không phải phương pháp hoàn hảo.
- Không có mô hình nào đúng trong mọi trường hợp.
- Việc vẽ xu hướng, hỗ trợ hay kháng cự vẫn mang tính chủ quan.
- Tối ưu hóa chỉ báo theo dữ liệu quá khứ dễ khiến hệ thống hoạt động kém trong thực tế.
- Với cổ phiếu thanh khoản thấp, đồ thị có thể bị ảnh hưởng bởi một số ít lệnh giao dịch.
- Phân tích kỹ thuật không thể thay thế quản trị vốn và quản trị rủi ro. Chủ đề này được xử lý riêng trong tuyến bài Quản trị vốn và tâm lý giao dịch.
Đặc thù khi áp dụng tại thị trường Việt Nam
So với nhiều thị trường quốc tế, phân tích kỹ thuật tại Việt Nam chịu ảnh hưởng bởi một số yếu tố riêng:
- Biên độ giá khiến các phiên tăng trần hoặc giảm sàn có thể kéo dài nhiều ngày.
- Chu kỳ thanh toán khiến nhà đầu tư không thể mua bán trong ngày với tài khoản cơ sở.
- Tỷ trọng nhà đầu tư cá nhân lớn làm các tín hiệu tâm lý thị trường rõ hơn nhưng cũng dễ xuất hiện tín hiệu giả.
- Thanh khoản phân hóa mạnh, vì vậy nên ưu tiên áp dụng phân tích kỹ thuật với những cổ phiếu có khối lượng giao dịch ổn định.
Cách bắt đầu học phân tích kỹ thuật
Người mới nên học theo thứ tự:
- Quan sát cấu trúc giá, xu hướng và vùng hỗ trợ, kháng cự.
- Kết hợp phân tích khối lượng giao dịch.
- Chỉ sử dụng chỉ báo khi hiểu rõ mục đích của từng công cụ.
- Xây dựng quy tắc vào lệnh, chốt lời và cắt lỗ trước khi giao dịch.
Hiểu đúng phân tích kỹ thuật sẽ giúp nhà đầu tư sử dụng công cụ này đúng mục đích: đánh giá xác suất, quản trị rủi ro và nâng cao chất lượng quyết định, thay vì tìm kiếm một phương pháp có thể dự đoán chính xác thị trường.
