Mở một đồ thị lên, phần lớn người mới đi thẳng vào việc bật chỉ báo. Nhưng mọi chỉ báo đều tính từ giá, nên nếu chưa đọc được xu hướng cùng hỗ trợ và kháng cự thì thêm bao nhiêu công cụ cũng chỉ là thêm nhiễu.
Đây là bài mở đầu tuyến nền tảng. Bài cách đọc biểu đồ nến đã nói thứ tự nhìn khi mở một đồ thị ở mức nhập môn; bài này đào sâu ba khái niệm trong thứ tự đó, và nó là nền cho mọi tuyến kỹ thuật phía sau.
Xu hướng, hỗ trợ và kháng cự là ba thứ phải nhìn trước
Ba khái niệm này trả lời ba câu khác nhau:
| Khái niệm | Trả lời câu hỏi |
|---|---|
| Xu hướng | Giá đang đi về hướng nào |
| Hỗ trợ | Bên dưới, chỗ nào giá từng được đỡ |
| Kháng cự | Bên trên, chỗ nào giá từng bị chặn |
Chúng phải được nhìn trước vì mọi thứ khác đều phụ thuộc vào chúng. Một mẫu hình nến chỉ có nghĩa khi biết nó nằm ở đâu trong xu hướng, như đã nói ở bài các mẫu hình nến Nhật. Một chỉ báo báo quá mua chỉ đáng chú ý khi biết giá đang ở gần kháng cự hay còn cách xa.
Xu hướng là cấu trúc đếm được, không phải cảm giác
Đây là chỗ tách người đọc được đồ thị khỏi người chỉ nhìn đồ thị.
Nhìn một đoạn giá rồi nói "đang tăng" là cảm giác. Cảm giác đó đổi theo tâm trạng và theo việc bạn đang cầm hay đang đứng ngoài. Định nghĩa dùng được thì phải đếm được:
- Xu hướng tăng là chuỗi đỉnh sau cao hơn đỉnh trước, đồng thời đáy sau cao hơn đáy trước.
- Xu hướng giảm là chuỗi đỉnh sau thấp hơn đỉnh trước, đồng thời đáy sau thấp hơn đáy trước.
- Không thoả cả hai vế thì chưa phải xu hướng.
Chữ "đồng thời" là chỗ hay bị bỏ qua. Đỉnh cao dần nhưng đáy cũng thấp dần là biên độ đang mở rộng, không phải xu hướng tăng. Đó là trạng thái thị trường đang phân vân chứ không phải đang đi lên.
Cách kiểm tra rất đơn giản: đánh dấu bốn tới sáu điểm quay đầu gần nhất, rồi đọc chúng theo thứ tự thời gian. Nếu phải nheo mắt mới thấy quy luật thì quy luật đó không có thật.
Vì sao vẽ hỗ trợ và kháng cự thành vùng, đừng thành đường
Phần lớn tài liệu vẽ hỗ trợ và kháng cự thành một đường kẻ mảnh. Cách vẽ đó gọn mắt nhưng dạy sai.
Giá hiếm khi quay đầu tại đúng một mức. Nó quay đầu trong một khoảng, vì lệnh của hàng nghìn người không đặt tập trung ở đúng một con số. Vẽ thành đường mảnh dẫn tới hai kiểu sai ngược nhau: hoặc bỏ lỡ vì giá chưa chạm đúng mức đã bật lên, hoặc hoảng vì giá xuyên qua vài bước giá rồi lại quay về.
Cách vẽ vùng thực dụng: lấy các điểm quay đầu gần nhau, dùng mức cực trị của chúng làm mép ngoài và giá đóng cửa làm mép trong. Khoảng nằm giữa hai mép đó là vùng.
Trên thị trường Việt Nam còn một lý do nữa. Biên độ dao động bị giới hạn theo phiên, nên một cú xuyên qua vùng có thể chỉ là hệ quả của việc giá chạm trần hay chạm sàn rồi dồn sang phiên sau. Cơ chế này được nói kỹ ở bài cách đọc bảng giá chứng khoán.
Số lần chạm quyết định độ tin cậy
Một vùng giá không đáng tin vì bạn vẽ ra nó. Nó đáng tin vì thị trường đã thử nó nhiều lần và lần nào cũng quay đầu.
Một lần chạm chỉ là một điểm quay đầu, có thể hoàn toàn ngẫu nhiên. Hai lần là mức tối thiểu để gọi vùng đó đã được kiểm chứng. Từ lần thứ ba trở đi thì rõ ràng hơn nhiều, và đây cũng là điều kiện thứ hai trong bốn điều kiện của bài mẫu hình nến đảo chiều.
Nhưng có một giới hạn ngược mà ít tài liệu nhắc. Chạm quá nhiều lần mà mỗi lần bật ra một yếu hơn là dấu hiệu vùng đang mòn đi. Mỗi lần thử, một phần lệnh chờ ở đó bị tiêu thụ; tới lúc không còn đủ lệnh thì vùng vỡ. Một vùng bị thử năm sáu lần liên tiếp với biên độ bật ra ngày càng hẹp thường sắp thủng chứ không phải ngày càng vững.
Kháng cự bị phá thành hỗ trợ, và ngược lại
Hiện tượng này bị bỏ qua trong phần lớn tài liệu tiếng Việt, dù nó là thứ hữu ích nhất trong cả bài.
Khi giá vượt hẳn lên trên một vùng kháng cự, vùng đó thường trở thành hỗ trợ cho những nhịp điều chỉnh sau. Chiều ngược lại cũng đúng: hỗ trợ bị thủng thường thành kháng cự khi giá hồi lên.
Lý do nằm ở hành vi của những người đang có vị thế. Trước khi vùng bị vượt, ở đó có người muốn bán ra. Sau khi giá vượt lên và đi tiếp, những người từng bán ở vùng đó nhìn thấy mình bán hụt, còn những người không mua kịp thì chờ giá quay lại. Cả hai nhóm cùng tạo ra lực mua khi giá về vùng cũ.
Hệ quả thực tế: một vùng đã đổi vai đáng chú ý hơn một vùng chưa từng bị thử, vì nó vừa được kiểm chứng theo cả hai chiều.
Cần thêm một lưu ý. Vai trò chỉ đảo khi giá thực sự vượt hẳn và đóng cửa bên ngoài vùng, không phải khi nó chỉ chọc qua trong phiên rồi thu về. Một cú chọc qua rồi quay lại thường có ý nghĩa ngược hẳn: nó cho thấy vùng vẫn còn nguyên lực.
Thị trường đi ngang, khi cả ba thứ đều mờ
Phần lớn thời gian thị trường không có xu hướng rõ. Đây là trạng thái mà công cụ kỹ thuật hoạt động tệ nhất, và cũng là trạng thái người mới hay ép cho thành xu hướng.
Dấu hiệu nhận ra: đỉnh và đáy không tạo thành chuỗi nào, giá dao động trong một dải ngang, và mỗi lần bạn vẽ một đường xu hướng thì lát sau giá lại xuyên qua nó.
Trong đi ngang, hai mép của dải chính là hỗ trợ và kháng cự, và đó là thứ dùng được. Còn các mẫu hình đảo chiều thì gần như vô nghĩa, vì không có xu hướng nào để mà đảo.
Việc đơn giản nhất khi nhận ra thị trường đi ngang là thừa nhận nó và ngừng tìm tín hiệu. Ép một đoạn đi ngang thành xu hướng là nguồn gốc của hàng loạt tín hiệu giả.
Có một cách kiểm tra nhanh. Thử vẽ đường nối các đáy, rồi vẽ đường nối các đỉnh. Nếu hai đường đó gần như song song và gần như nằm ngang, bạn đang nhìn một dải đi ngang chứ không phải một xu hướng đang hình thành. Trong trường hợp đó, thứ đáng làm là ghi lại hai mép của dải và chờ, chứ không phải đi tìm mẫu hình bên trong nó.
Đi ngang cũng là lúc khung thời gian trở nên quan trọng. Một đoạn đi ngang trên khung ngày có thể chỉ là một nhịp nghỉ nhỏ trong xu hướng tăng nhìn từ khung tuần. Nếu thấy đồ thị của mình không có cấu trúc gì, hãy lùi ra khung lớn hơn trước khi kết luận thị trường vô hướng.
Phá vỡ thật và phá vỡ giả
Không có cách nào biết chắc ngay lúc phá vỡ xảy ra. Bất kỳ tài liệu nào nói có đều đang nói quá.
Ba thứ làm tăng khả năng một cú phá vỡ là thật:
- Khối lượng tăng rõ so với các phiên liền trước. Đổi phe cần người tham gia, và phần này được nói kỹ ở bài đọc khối lượng trên biểu đồ.
- Giá đóng cửa nằm hẳn ngoài vùng, không phải chỉ xuyên qua trong phiên rồi thu về. Bóng nến dài xuyên qua vùng rồi đóng cửa quay lại bên trong thường là dấu hiệu ngược lại.
- Phiên kế tiếp đi đúng hướng. Cú phá vỡ chỉ là lời đề nghị, phiên sau mới là lời chấp nhận.
Thiếu cả ba mà vẫn vào lệnh thì bạn đang đặt cược, không phải đang phân tích.
Ba thứ này không nói khi nào giá quay đầu
Cần nói rõ giới hạn, vì đây là phần quyết định bạn dùng chúng ra sao.
Xu hướng, hỗ trợ và kháng cự mô tả nơi giá đã từng phản ứng. Chúng không chứa thông tin về việc lần này giá có phản ứng nữa hay không, càng không cho biết thời điểm. Một vùng hỗ trợ đã giữ ba lần vẫn có thể thủng ở lần thứ tư, và thường thì nó thủng đúng vào lúc nhiều người tin nhất.
Chúng cũng không biết gì về những thứ nằm ngoài đồ thị: kết quả kinh doanh sắp công bố, một quyết định chính sách, hay việc thị trường chung quay đầu. Vị trí của phân tích kỹ thuật trong bức tranh chung được nói ở bài phân tích kỹ thuật là gì.
Cách dùng đúng là coi ba khái niệm này như bản đồ địa hình. Bản đồ cho biết chỗ nào dốc, chỗ nào bằng, chỗ nào từng có người trượt chân. Nó không nói hôm nay bạn có trượt hay không.
