Mẫu hai đỉnh chỉ có một chỗ để phân vân: hai đỉnh chênh nhau bao nhiêu thì vẫn gọi là bằng nhau. Mô hình ba đỉnh có ba chỗ như thế, vì ba đỉnh sinh ra ba cặp để so. Hai cặp liền nhau cùng đạt ngưỡng mà cặp đầu cuối vẫn trượt, và khi đó thứ bạn đang nhìn đã là một mẫu hình khác. Bài này nằm trong tuyến mô hình giá và nối tiếp từ bài mô hình 2 đỉnh.
Mô hình ba đỉnh xuất hiện ở cuối một đợt tăng, bao gồm ba đỉnh giá cao xấp xỉ bằng nhau cùng hai đáy xen giữa. Mẫu hình chỉ xác nhận hoàn thành khi giá đóng cửa xuống dưới đường viền cổ, tức đường nối hai đáy ngắn hạn, chứ không tính ở thời điểm đỉnh thứ ba vừa hình thành.
Sáu phần dựng theo đúng thứ tự thời gian chúng xuất hiện
Chứng khoán Mirae Asset Việt Nam mô tả mẫu hình bằng hai vế. Ba đỉnh cao tương đương nhau tạo thành ngưỡng kháng cự, tức mức giá cản đà tăng. Hai đáy đan xen giữ vai trò hỗ trợ, tức mức giá đỡ đà giảm ngắn hạn. Nguồn này nói thêm rằng khối lượng giao dịch (tổng số cổ phiếu sang tay trong phiên) giảm dần qua ba đỉnh. Lực mua yếu đi qua mỗi lần thử. Bạn có thể xem cách đọc biến động này trong bài khối lượng xác nhận xu hướng.
Một vấn đề thực tế xuất hiện trên đồ thị mà ít tài liệu nhắc tới. Mọi mẫu ba đỉnh đều trải qua một giai đoạn trông giống hệt mẫu hai đỉnh chưa hoàn thành. Sau đỉnh thứ hai, giá lùi về vùng đáy. Nếu giá đóng cửa dưới vùng này, mẫu hai đỉnh được xác nhận. Nếu giá bật lên tạo đỉnh thứ ba, mẫu hai đỉnh trước đó bị hỏng. Nhà đầu tư hành động sớm lúc này dính phá vỡ giả, tức giá vừa vượt ngưỡng cản đã lập tức đảo chiều. Cùng một diễn biến đồ thị, kết luận thay đổi tùy thuộc vào thời điểm bạn quan sát.
Tài liệu tiếng Việt về mẫu ba đỉnh thường chỉ nói các đỉnh giá tương đương nhau. Con số định lượng phổ biến hiện nay nằm trong các bài viết về mẫu hai đỉnh: Chứng khoán DSC đặt độ lệch trong khoảng 3%, còn Chứng khoán Nhất Việt cho phép từ 3% đến 5%. Cả hai tiêu chuẩn đó áp dụng cho một cặp đỉnh. Với ba đỉnh, bạn có ba cặp để so sánh và các tài liệu không chỉ rõ phải đo cặp nào.
Xét một cổ phiếu giao dịch ở vùng 30.000 đồng. Đỉnh thứ nhất đạt 30.000 đồng. Đỉnh thứ hai dừng ở 29.100 đồng, thấp hơn 3,00%. Đỉnh thứ ba ở mức 28.250 đồng, thấp hơn đỉnh thứ hai 2,92%. Mỗi cặp liền kề đều nằm trong hạn mức 3%. Tuy nhiên, đỉnh thứ nhất và đỉnh thứ ba chênh nhau 1.750 đồng, tương đương 5,83%, vượt ra ngoài cả hai tiêu chuẩn trên.
Cùng một đồ thị, ba phép đo, hai kết luận trái nhau
Trên thị trường chứng khoán Việt Nam, giá cổ phiếu chuyển động theo bước giá, tức khoảng cách tối thiểu giữa hai mức giá liên tiếp quy định bởi sàn giao dịch. Khung giá từ 10.000 đến 49.950 đồng tại Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM có bước giá 50 đồng. Quy đổi ví dụ trên ra số bước giá, cặp thứ nhất cách nhau 18 bước, cặp thứ hai cách 17 bước, còn cặp đầu cuối cách nhau tới 35 bước. Đây không phải sai số làm tròn. Chuỗi đỉnh thấp dần tạo ra một mẫu hình khác với cách xác nhận riêng.
Khi bạn áp dụng ngưỡng cho cả ba cặp, đỉnh sau sẽ bị thu hẹp khoảng dao động. Đỉnh thứ hai có thể xuất hiện tại bất kỳ điểm nào trong dải 3% quanh đỉnh thứ nhất. Đỉnh thứ ba bắt buộc nằm trong dải 3% của cả hai đỉnh trước, tức khoảng giao nhau giữa hai dải giá.
Đỉnh thứ hai dừng ở
Lệch so với đỉnh thứ nhất
Khoảng còn lại cho đỉnh thứ ba
Số mức giá
30.000 đồng
0%
29.100 tới 30.900 đồng
37
29.700 đồng
1,00%
29.100 tới 30.550 đồng
30
29.400 đồng
2,00%
29.100 tới 30.250 đồng
24
29.100 đồng
3,00%
29.100 tới 29.950 đồng
18
Đỉnh thứ hai đi càng xa thì đỉnh thứ ba càng hết chỗ
Cột cuối thể hiện số mức giá thực tế mà đỉnh thứ ba có thể rơi vào. Nếu đỉnh thứ hai bằng đỉnh thứ nhất, đỉnh thứ ba có 37 mức giá để chọn. Khi đỉnh thứ hai chạm mức lệch 3%, số lựa chọn cho đỉnh thứ ba giảm xuống 18, đúng một nửa. Biên độ dao động tối đa tại sàn HOSE là 7% mỗi phiên, tương đương 2.100 đồng hay 42 bước giá ở vùng này. Toàn bộ khoảng cho phép của đỉnh thứ ba ở dòng cuối bảng chưa bằng một nửa biên độ giao dịch một phiên.
Ba đỉnh thấp dần
Ba đỉnh xuống đều và cặp đầu cuối đã chênh 5,83%. Chứng khoán DNSE gọi đây là một mẫu hình riêng, xác nhận ở vùng đáy giữa đỉnh thứ hai và đỉnh thứ ba chứ không ở viền cổ chung.
đỉnh 1 với đỉnh 23,00% · 18 nấc
đỉnh 2 với đỉnh 32,92% · 17 nấc
đỉnh 1 với đỉnh 35,83% · 35 nấc
Ngưỡng 5% quy ra30 nấc
Một phiên trần đi được42 nấc
Kéo đỉnh thứ hai xuống 18 nấc rồi kéo đỉnh thứ ba xuống 35 nấc. Hai cặp liền kề vẫn nằm trong dải 3%, còn cặp đỉnh đầu với đỉnh cuối thì rơi hẳn ra ngoài cả dải 5%. Đó là chỗ mẫu hình đổi tên mà không đỉnh nào phải dịch thêm một nấc nào.
Bài mô hình vai đầu vai phân tích kỹ độ nghiêng của đường viền cổ. Mẫu hai đỉnh không gặp vấn đề này vì chỉ có một đáy nên đường viền cổ luôn nằm ngang.
Mô hình ba đỉnh có hai đáy, nên câu hỏi về đường nối nghiêng lại xuất hiện.
Số đáy quyết định đường kẻ, và mẫu ba đỉnh đưa chỗ mơ hồ ấy trở lại
Chứng khoán DSC ghi nhận mẫu ba đáy có đường hỗ trợ nằm ngang mang lại xác suất thành công cao hơn. Đường kẻ nghiêng vẫn xuất hiện trong thực tế phân tích. Khi hai đáy không bằng nhau, đường viền cổ sẽ dốc, làm thay đổi điểm giá phá vỡ. Vùng giá quanh hai đáy thực tế có độ rộng nhất định, giống như cách phân tích trong bài vùng hỗ trợ và kháng cự, dẫn đến các đường viền cổ khác nhau trên cùng một dữ liệu.
Chứng khoán DNSE phân loại ba đỉnh thấp dần thành một mẫu hình riêng biệt, thuộc nhóm biến thể của mẫu ba đỉnh và hai đỉnh. Mẫu này gồm ba đỉnh thấp dần, các đáy sau cũng thấp hơn đáy trước, trong khi độ rộng các đỉnh tương đương. Tín hiệu bán xuất hiện khi giá đóng cửa thủng vùng đáy nằm giữa đỉnh thứ hai và đỉnh thứ ba, thay vì một đường nối ngang qua toàn bộ mẫu hình.
Ba hình dạng, ba chỗ đặt điểm xác nhận
Sự khác biệt lớn nằm ở phương pháp xác định giá mục tiêu. Chứng khoán DNSE nêu ba cách đo, trong đó hai cách đầu cho ra hai kết quả lệch nhau đáng kể. Cách thứ nhất lấy khoảng cách từ đỉnh cao nhất đến đáy thấp nhất rồi chiếu xuống từ điểm phá vỡ. Cách thứ hai áp dụng công thức của Thomas Bulkowski: lấy giá đáy thứ hai trừ đi 33% khoảng cách từ đỉnh thứ nhất đến đáy thứ hai. Cách thứ ba vẽ đường xu hướng giảm nối các đỉnh và theo dõi điểm giá cắt qua đường đó.
Giả sử một cổ phiếu có đỉnh thứ nhất 30.000 đồng, đáy thứ nhất 27.500 đồng, đỉnh thứ hai 29.100 đồng, đáy thứ hai 26.800 đồng và đỉnh thứ ba 28.250 đồng. Giá đóng cửa đâm thủng 26.800 đồng.
Một mẫu hình, hai công thức, hai chỗ để đặt lệnh chốt
Cách thứ nhất lấy 30.000 trừ 26.800 ra chiều cao 3.200 đồng, cho giá mục tiêu 23.600 đồng. Cách thứ hai lấy 33% của 3.200 đồng là 1.056 đồng, trừ khỏi 26.800 được giá mục tiêu 25.744 đồng. Khoảng chênh lệch giữa hai kết quả là 2.144 đồng, tương ứng 8,00% so với điểm phá vỡ. Chuyển thành mức giảm giá, cách thứ nhất đòi hỏi giá giảm 11,9% (cần nhiều hơn một phiên giảm sàn), còn cách thứ hai yêu cầu mức giảm 3,9% (chưa hết một phiên giảm sàn). Hai cách tính đưa ra hai mốc chốt lời khác nhau trên cùng một biến động.
Sau một đợt giảm giá, hình thái trên đảo ngược thành mô hình ba đáy với ba vùng giá thấp xấp xỉ bằng nhau đan xen hai đỉnh nhỏ. Chứng khoán DSC mô tả ba đáy có mức giá gần bằng nhau và cách xa nhau, không bắt buộc bằng tuyệt đối nhưng cũng không cho lệch quá nhiều. Đường nối hai đỉnh giữa đóng vai trò ngưỡng kháng cự. Khi giá vượt lên trên đường này, kháng cự biến thành hỗ trợ theo nguyên lý trong bài kháng cự thành hỗ trợ.
Chứng khoán DSC xác định giá mục tiêu bằng cách lấy giá tại điểm phá vỡ cộng với khoảng cách từ đường kháng cự đến đường hỗ trợ. Khối lượng giao dịch thường giảm dần trong giai đoạn tạo đáy và tăng mạnh sau đáy thứ ba khi giá hồi phục.
Cùng một nhịp khối lượng, đọc được ở cả bản xuôi lẫn bản lật
Chứng khoán DNSE đưa ra hai quan sát về mẫu ba đáy. Một là mẫu ba đáy xuất hiện ít hơn mẫu hai đáy nhưng cung cấp tín hiệu tin cậy hơn, thời gian tạo đáy càng dài thì độ chính xác càng cao. Hai là trường hợp đáy thứ ba cao hơn đáy thứ hai thường dự báo đợt tăng mạnh hơn. Quan sát thứ hai nới lỏng yêu cầu ba đáy phải bằng nhau, tạo ra khoảng mờ trong việc định danh mẫu hình.
Chứng khoán Mirae Asset Việt Nam ghi nhận thời gian hình thành mẫu ba đỉnh kéo dài từ ba đến sáu tháng. Trong khi đó, Chứng khoán Nhất Việt nêu thời gian của mẫu hai đỉnh chỉ từ 2 đến 6 tuần trên đồ thị ngày. Chênh lệch này đòi hỏi bạn quan sát vùng giá qua nhiều tháng trước khi mẫu hình hoàn tất, và trong suốt giai đoạn đó đồ thị chưa phát tín hiệu rõ ràng.
Phương pháp này vướng ở khâu định lượng. Các tài liệu không đưa ra quy chuẩn đo độ chênh lệch dành riêng cho ba đỉnh, buộc nhà phân tích tự chọn biên độ và cặp đỉnh để so sánh. Đường viền cổ nghiêng làm thay đổi cả điểm xác nhận lẫn giá mục tiêu. Hai công thức tính mục tiêu của cùng một nguồn cách nhau 2.144 đồng trong ví dụ trên.
Bản chất của mẫu hình nằm ở hành vi thị trường: giá ba lần va vào một vùng rồi quay đầu cho thấy lực bán áp đảo tại mốc đó. Đo đạc chi tiết từng đỉnh chỉ phục vụ phân loại, còn các đợt dội ngược giá mới phản ánh lực cung cầu.
Bài tiếp theo rời nhóm mẫu hình đảo chiều để sang họ tam giác, nơi hai đường kẻ hội tụ và câu hỏi không còn là hai đỉnh có bằng nhau không mà là chúng thấp dần theo nhịp nào. Bản đồ đầy đủ các hình dạng nằm ở bài trụ mô hình giá.
Một đợt tăng đi trước, ba đỉnh giá xấp xỉ bằng nhau, hai đáy xen giữa ba đỉnh đó, và một đường viền cổ nối hai đáy. Mẫu hình chỉ tính là hoàn thành khi có một phiên đóng cửa dưới viền cổ, chứ không phải khi đỉnh thứ ba hình thành.
Đo độ chênh giữa các đỉnh ở cặp nào?
Tài liệu tiếng Việt về mẫu ba đỉnh chỉ viết ba đỉnh tương đương nhau mà không nói đo cặp nào. Ba đỉnh tạo ra ba cặp, và kết quả lệch hẳn nhau: hai cặp liền kề cùng chênh khoảng 3% thì cặp đỉnh đầu với đỉnh cuối đã chênh 5,83%.
Mô hình ba đỉnh khác mô hình ba đỉnh thấp dần thế nào?
Ba đỉnh kinh điển có ba đỉnh ngang nhau. Mẫu ba đỉnh thấp dần thì mỗi đỉnh sau thấp hơn đỉnh trước và các đáy cũng thấp dần theo, nên Chứng khoán DNSE xác nhận nó ở chỗ khác: giá phá vùng đáy nằm giữa đỉnh thứ hai và đỉnh thứ ba.
Mô hình ba đỉnh mất bao lâu để hình thành?
Chứng khoán Mirae Asset Việt Nam ghi thời gian hình thành từ ba đến sáu tháng. Mẫu hai đỉnh theo Chứng khoán Nhất Việt chỉ mất từ 2 đến 6 tuần trên đồ thị ngày, nên mẫu ba đỉnh đòi bạn theo dõi một vùng giá lâu gấp nhiều lần trước khi biết nó là hình gì.
Ban biên tập Học Đầu Tư chịu trách nhiệm thu thập, đối chiếu và biên tập toàn bộ nội dung trên trang. Chúng tôi ưu tiên nguồn sơ cấp — công bố thông tin của HOSE, HNX, UPCoM, báo cáo tài chính đã kiểm toán và số liệu của cơ quan quản lý — và luôn ghi rõ nguồn cho mọi số liệu xuất hiện trong bài.
Mô hình giá chia thành hai họ: đảo chiều và tiếp diễn. Cách nhận ra sáu hình dạng thường gặp, ba điều kiện để mô hình thành hình, và vì sao hình đẹp vẫn thất bại.
Mô hình vai đầu vai gồm ba đỉnh và một đường viền cổ. Viền cổ hiếm khi nằm ngang, và khi nó nghiêng thì hai cách chiếu mục tiêu cho ra hai con số khác nhau.
