Mở ứng dụng chứng khoán lần đầu, phần lớn người mới nhìn màn hình biểu đồ khoảng ba giây rồi chuyển sang tab khác. Một rừng thanh xanh đỏ nhấp nhô, vài đường kẻ, mấy con số ở cạnh. Không rõ nên nhìn cái gì trước, và cách đọc biểu đồ nến vì thế trông như thứ phải học thuộc lòng mới dùng được.
Bài này chỉ ra thứ tự nhìn đó. Việc cần làm không phải là học thuộc tên các mẫu hình, mà là biết mỗi cây nến ghi lại điều gì và ghép chúng lại thành một câu chuyện có nghĩa. Đây là bài trụ mở đầu tuyến bài Đọc nến và biểu đồ cho người mới.
Một cây nến ghi lại đúng bốn con số của một khoảng thời gian: giá mở cửa, giá đóng cửa, giá cao nhất và giá thấp nhất.
Phần chữ nhật ở giữa gọi là thân nến, nằm giữa giá mở cửa và giá đóng cửa. Hai đoạn thẳng nhô ra gọi là bóng nến, chạm tới mức giá cao nhất và thấp nhất mà thị trường đã đi qua.
Màu sắc chỉ trả lời một câu hỏi: giá đóng cửa cao hơn hay thấp hơn giá mở cửa. Theo quy ước tại Việt Nam, xanh là đóng cửa cao hơn, đỏ là đóng cửa thấp hơn. Nếu bạn từng theo dõi thị trường Trung Quốc thì lưu ý quy ước ở đó ngược lại.
Điều quan trọng nhất về cây nến nằm ở chỗ này: thân nến cho biết kết quả, bóng nến cho biết quá trình. Một cây nến thân ngắn với bóng dưới rất dài kể một câu chuyện hoàn toàn khác so với cây nến thân ngắn không có bóng, dù cả hai đều "đóng cửa gần bằng mở cửa".
Chi tiết từng bộ phận và cách đọc tỷ lệ giữa chúng nằm trong bài cấu tạo nến Nhật.
Cây nến là bản tóm tắt của cả một phiên. Người mới thường quên mất điều đó và nhìn nó như một hình tĩnh có sẵn.
Bấm chạy thử bên dưới để thấy giá chạy trong phiên và cây nến lớn dần theo. Đổi kịch bản để thấy vì sao cùng một biên độ giá lại cho ra ba cây nến khác hẳn nhau.
Chú ý kịch bản thứ ba. Giá bị đạp xuống rất sâu rồi được kéo ngược về gần đỉnh phiên. Kết quả là một cây nến thân nhỏ với bóng dưới dài, và cái bóng dài đó chính là dấu vết của cuộc giằng co. Nếu chỉ nhìn giá đóng cửa, bạn mất sạch thông tin này.
Biểu đồ đường chỉ nối các mức giá đóng cửa lại với nhau. Nó sạch sẽ, dễ nhìn, và bỏ đi ba phần tư dữ liệu.
Ba hình trên vẽ đúng cùng một chuỗi giá. Biểu đồ đường cho bạn xu hướng chung. Biểu đồ thanh và biểu đồ nến cho thêm biên độ và tương quan mở cửa với đóng cửa của từng phiên. Nến được ưa dùng vì phần thân được tô đặc, mắt người bắt được tương quan đó nhanh hơn nhiều so với hai vạch nhỏ trên biểu đồ thanh.
So sánh đầy đủ ưu nhược điểm của từng loại nằm ở bài các loại biểu đồ chứng khoán.
Đây là phần mà phần lớn tài liệu bỏ qua, trong khi nó quyết định bạn có đọc được đồ thị hay không. Nhìn theo đúng thứ tự này, từ xa tới gần:
Bước 1. Lùi lại và nhìn hướng đi chung. Trước khi nhìn bất kỳ cây nến nào, hãy trả lời: sáu tháng qua giá đi lên, đi xuống, hay đi ngang? Câu trả lời này quyết định ý nghĩa của mọi thứ bạn nhìn thấy sau đó.
Bước 2. Xác định cấu trúc đỉnh và đáy. Một xu hướng tăng là chuỗi đỉnh sau cao hơn đỉnh trước và đáy sau cao hơn đáy trước. Xu hướng giảm thì ngược lại. Nếu không thấy cấu trúc nào rõ ràng, thị trường đang đi ngang.
Bước 3. Đánh dấu các vùng giá quan trọng. Những mức mà giá từng nhiều lần dừng lại rồi quay đầu. Đó là vùng hỗ trợ nếu nằm dưới giá hiện tại, vùng kháng cự nếu nằm trên.
Bước 4. Bây giờ mới nhìn từng cây nến. Và chỉ nhìn kỹ những cây nằm tại các vùng bạn vừa đánh dấu. Một cây nến búa xuất hiện giữa vùng trống không nói lên gì; cũng cây nến đó xuất hiện đúng tại vùng hỗ trợ đã được kiểm chứng hai lần thì mới đáng chú ý.
Bước 5. Đối chiếu với khối lượng. Biến động giá có bao nhiêu người đứng sau nó.
Người mới hầu như luôn làm ngược: dán mắt vào cây nến cuối cùng, cố đoán xem nó là mẫu hình gì, rồi mới lùi lại nhìn toàn cảnh. Thứ tự ngược này là lý do họ liên tục thấy tín hiệu ở những chỗ không có tín hiệu.
Giá cho biết điều gì đã xảy ra. Khối lượng cho biết bao nhiêu người tham gia vào việc đó.
Nguyên tắc nền tảng: một biến động giá đi kèm khối lượng lớn đáng tin hơn cùng biến động đó với khối lượng cạn kiệt. Cú vượt vùng kháng cự với khối lượng tăng vọt phản ánh sự đồng thuận thật của nhiều người. Cùng cú vượt ấy trong một phiên vắng vẻ thường không giữ được.
Cách đọc tương quan giá và khối lượng qua các tình huống cụ thể nằm ở bài đọc khối lượng trên biểu đồ.
Không có mẫu nến nào tự nó mang ý nghĩa. Một cây nến búa chỉ đáng chú ý khi nó xuất hiện sau một đợt giảm và tại một vùng giá có ý nghĩa. Cũng hình dạng đó xuất hiện giữa vùng đi ngang thì chỉ là một phiên bình thường.
Có hàng chục mẫu hình nến với những cái tên gợi hình. Học thuộc chúng cho bạn cảm giác đã biết nhiều, nhưng nếu chưa hiểu vì sao bóng dưới dài lại nói lên điều gì thì bạn chỉ đang nhận dạng hình khối. Cấu tạo trước, tên gọi sau.
Trên thị trường Việt Nam, mỗi sàn có biên độ dao động tối đa trong một phiên. Khi một cổ phiếu chạm trần hoặc chạm sàn, lực mua bán còn lại bị dồn sang phiên sau. Cây nến bạn nhìn thấy không phản ánh hết áp lực thật, và đây là khác biệt lớn so với các thị trường không giới hạn biên độ. Nếu chưa nắm cơ chế biên độ, hãy đọc cách đọc bảng giá chứng khoán trước.
Mở đồng thời khung 5 phút, khung giờ và khung ngày cho ba tín hiệu mâu thuẫn nhau, và bạn sẽ chọn cái nào hợp với điều mình đang muốn tin. Chọn một khung chính khớp với thời gian nắm giữ dự kiến, dùng khung lớn hơn để xác định bối cảnh, bỏ qua phần còn lại.
Phần này quan trọng ngang phần trên.
Biểu đồ nến ghi lại quá khứ. Nó không chứa thông tin về kết quả kinh doanh sắp công bố, về một quyết định chính sách, hay về ý định của một cổ đông lớn. Khi những thứ đó xuất hiện, đồ thị hôm qua không giúp gì được.
Nó cũng cần một lượng người tham gia đủ lớn mới có ý nghĩa. Với cổ phiếu vốn hoá nhỏ và thanh khoản thấp, đồ thị có thể bị định hình bởi vài lệnh của một người. Cái bạn đang phân tích khi đó không phải hành vi thị trường.
Và nó không thay thế việc quản trị vốn. Đọc đồ thị giỏi mà đặt tỷ trọng vị thế sai thì vẫn cháy tài khoản.
Ba giới hạn này không làm biểu đồ nến vô dụng. Chúng chỉ định nghĩa đúng công dụng của nó: một công cụ để đọc tương quan cung cầu đã diễn ra, không phải một máy dự báo.
Bốn bài còn lại trong tuyến này được sắp theo đúng thứ tự học:
- Các loại biểu đồ chứng khoán để chọn đúng loại đồ thị và hiểu mình đang đánh đổi gì.
- Cấu tạo nến Nhật để đọc được một cây nến đơn lẻ ở mức chi tiết.
- Mẫu hình nến đảo chiều để nhận ra các tổ hợp đáng chú ý cùng điều kiện đi kèm.
- Đọc khối lượng trên biểu đồ để kiểm chứng những gì giá đang nói.
Sau tuyến này, bước tiếp theo là đặt tất cả vào một hệ thống có quy tắc, nội dung của tuyến bài Phân tích kỹ thuật từ A đến Z.
Một lời về nhịp độ. Đọc hết năm bài mất khoảng một giờ, nhưng đọc được đồ thị thì cần vài tháng nhìn thị trường thật mỗi ngày. Hãy mở đồ thị một cổ phiếu bạn quan tâm, làm đúng năm bước ở trên, và viết ra điều bạn thấy. Làm mỗi ngày trong hai tuần, bạn sẽ tiến xa hơn nhiều so với việc đọc thêm mười bài lý thuyết.
