Bạn mở đồ thị một cổ phiếu và thấy nó lên xuống suốt ba tháng mà chẳng đi tới đâu. Mọi đường xu hướng vẽ lên đó đều bị cắt sau vài phiên, mọi tín hiệu chỉ báo đều dẫn về đúng chỗ cũ. Cổ phiếu đó đang ở trong thị trường sideway, và phần lớn công cụ bạn quen dùng vừa mất tác dụng.
Bài này nói về cách nhận ra trạng thái đó, vì sao nó làm hỏng các công cụ xu hướng, và dấu hiệu nó sắp kết thúc. Nền tảng đếm cấu trúc nằm ở bài xác định xu hướng bằng cấu trúc đỉnh đáy.
Thị trường sideway là gì
Sideway là trạng thái giá dao động lên xuống trong một dải gần như cố định, không tạo được chuỗi đỉnh cao dần hay đáy thấp dần. Biên trên của dải đóng vai kháng cự, biên dưới đóng vai hỗ trợ, và giá đi qua đi lại giữa hai biên đó. Tài liệu tiếng Việt gọi nó là đi ngang hoặc giai đoạn tích luỹ.
Ba tên gọi cùng chỉ một thứ. DNSE dùng cả ba trong cùng một bài, và điều đó phản ánh đúng thực tế: người ta gọi tên theo góc nhìn chứ không theo hiện tượng khác nhau.
Điểm cần nắm ngay: đây không phải trạng thái bất thường. Một cổ phiếu dành phần lớn thời gian trong các dải như vậy, còn những đoạn chạy một mạch mới là ngoại lệ. Xem sideway như thứ chờ mãi mới hết là hiểu ngược.
Đếm đáy, đừng nhìn bằng cảm giác
Chỗ khó không nằm ở việc nhận ra một dải phẳng lì. Chỗ khó nằm ở việc phân biệt một dải đi ngang với một xu hướng tăng đang có nhịp điều chỉnh sâu, vì hai thứ này trông giống nhau tới mức khó chịu.
Phép thử chỉ có một bước: so đáy gần nhất với đáy liền trước. Đáy sau cao hơn thì xu hướng tăng còn nguyên, dù nhịp giảm vừa rồi có làm bạn hoảng tới đâu. Đáy sau ngang đáy trước, lặp lại vài lần, thì đó là dải đi ngang.
Một phép thử phụ hữu ích khi vẫn phân vân: che phần bên phải đồ thị đi rồi tự hỏi mình có nói được giá đang đi lên hay đi xuống không. Trả lời không được nghĩa là chưa có xu hướng nào để bám vào, và cách vẽ vùng cho trạng thái đó nằm ở bài vùng hỗ trợ và kháng cự.
Vì sao công cụ xu hướng hỏng trong dải giá
Gần như mọi chỉ báo phổ biến đều được thiết kế để bám theo một xu hướng. Bỏ xu hướng đi thì chúng không im lặng, chúng vẫn phát tín hiệu đều đặn, chỉ là tín hiệu không dẫn tới đâu.
Đường trung bình là ví dụ rõ nhất. Nó tính từ chính chuỗi giá nên trong một dải đi ngang nó rơi vào đúng giữa dải, và giá thì đi qua đi lại xuyên qua nó. Mỗi lần cắt là một tín hiệu đảo chiều theo cách đọc thông thường, mà đoạn giá đó rốt cuộc chẳng đi tới đâu.
Đường xu hướng gặp vấn đề tương tự nhưng theo cách khác. Trong dải đi ngang không có chuỗi đỉnh đáy nghiêng để neo vào, nên đường vẽ ra chỉ phản ánh chỗ bạn đặt thước. Bài vẽ đường xu hướng gọi đây là cái sai xảy ra sớm nhất về mặt thời gian.
Thứ vẫn dùng được là hai biên của dải. Chúng là vùng giá có thật, được thị trường kiểm chứng nhiều lần, và chúng không đòi hỏi một xu hướng nào tồn tại mới có nghĩa.
Dấu hiệu một dải sắp kết thúc
Không có cách nào biết trước thời điểm. Có hai thứ đi cùng nhau đáng theo dõi, và chúng chỉ đáng tin khi xuất hiện cùng lúc.
Biên độ dao động hẹp dần là thứ nhìn thấy trên hình: các nhịp lên xuống ngắn lại, giá không còn chạm tới hai biên như trước. Khối lượng cạn dần là thứ đọc ở cột bên dưới, và nó nói rằng hai bên đã hết chuyện để tranh cãi với nhau ở vùng giá này.
Phiên thoát ra khỏi dải thường đi kèm khối lượng cao hẳn so với chuỗi phiên trước nó. Nhưng cột khối lượng cao không phải bằng chứng đủ, và lý do nằm ở bài phá vỡ thật và phá vỡ giả: một cú ăn hết lệnh chờ cũng cho ra cột cao y hệt.
Dải càng dài thì cú thoát ra càng đáng chú ý. DNSE dẫn một ví dụ đo được trên chỉ số: VN-Index dao động trong khoảng 938 tới 1.027 điểm suốt tám tháng, từ tháng 3 tới tháng 11 năm 2019. Một dải kéo dài như vậy tích lại rất nhiều lệnh chờ ở hai biên.
Ở thị trường Việt Nam, có hai kiểu đi ngang
Đây là chỗ đồ thị trong nước khác hẳn sách nước ngoài, và cũng là chỗ dễ đọc sai nhất.
Đi ngang vì cân bằng là trạng thái sách mô tả: người mua và người bán vẫn gặp nhau mỗi phiên với khối lượng đáng kể, chỉ là không bên nào đẩy được giá ra khỏi dải. Dải đó có ý nghĩa, và hai biên của nó là vùng giá thật.
Đi ngang vì vắng người thì khác hẳn. Trên cổ phiếu chỉ khớp vài chục nghìn đơn vị mỗi phiên, giá đứng yên đơn giản vì không ai giao dịch. Cái dải phẳng đó không phản ánh sự cân bằng nào cả, và một lệnh lẻ đủ sức tạo ra cây nến duy nhất có thân trong cả tháng.
Cột khối lượng là chỗ duy nhất phân biệt được hai trường hợp. Cách đọc từng cột nằm ở bài đọc khối lượng trên biểu đồ.
Biên độ dao động cũng góp phần làm mọi thứ trông phẳng hơn thực tế. HOSE giới hạn 7% mỗi phiên, HNX 10%, UPCoM 15% theo quy chế giao dịch của hai sở, nên những nhịp lẽ ra chạy xa hơn đều bị cắt cụt và chuỗi nến trông đều đặn hơn bản chất.
Thứ mang về được
Sideway không phải khoảng nghỉ giữa hai xu hướng, nó là trạng thái mà cổ phiếu ở trong đó phần lớn thời gian. Nhận ra nó sớm giúp bạn tắt bớt công cụ thay vì đi tìm tín hiệu trong một đoạn vốn không có tín hiệu nào.
Ba câu hỏi gọn khi nghi ngờ mình đang nhìn một dải đi ngang. Đáy gần nhất có cao hơn đáy trước không. Khối lượng có đủ để cái dải này nói lên điều gì không. Và biên độ mấy phiên gần đây có hẹp lại không.
Trả lời xong ba câu đó thì phần lớn việc đọc đồ thị trong giai đoạn này đã xong. Bước tiếp theo của tuyến là nhìn cùng một cổ phiếu trên nhiều khung thời gian, nơi một dải đi ngang trên khung ngày có thể chỉ là một nhịp nghỉ nhỏ trên khung tuần.
