Giá vẫn đứng nguyên chỗ cũ suốt một tuần, không giảm phiên nào đáng kể, vậy mà đường xu hướng trên đồ thị đã bị cắt. Không phải bạn vẽ sai. Phá vỡ đường xu hướng vận hành theo một logic khác hẳn phá vỡ một vùng nằm ngang, và chỗ khác nhau đó nằm ngay trong hình học của cái đường.
Bài này nói về chỗ khác nhau ấy, cách kiểm một cú gãy, và ranh giới giữa thứ nó nói được với thứ nó không nói. Phần dựng đường nằm ở bài vẽ đường xu hướng, còn phần chung về các cú vượt biên nằm ở bài phá vỡ thật và phá vỡ giả.
Phá vỡ đường xu hướng nói về tốc độ, không nói về hướng
Đường xu hướng tăng mô tả một tốc độ: các đáy đang cao dần với một nhịp nào đó. Khi giá cắt xuống dưới đường, thứ vừa thay đổi là cái nhịp đó, không phải cái hướng.
Chỗ này thấy rõ nhất khi đặt hai đường lên cùng một chuỗi giá.
Cả hai đường trong hình đều dựng đúng luật, đều nối các đáy, đều có điểm chạm thật. Đường dốc lấy hai đáy gần nhau nên nó mô tả nhịp của tháng gần nhất. Đường thoải lấy hai đáy xa nhau nên nó mô tả cả đoạn nhiều tháng. Tới một phiên, đường dốc bị cắt còn đường thoải thì chưa.
Không có đường nào sai. Chúng chỉ trả lời hai câu hỏi khác nhau: nhịp một tháng đã chậm lại chưa, và xu hướng cả quý đã đổi chưa. Hỏi câu thứ nhất rồi lấy câu trả lời để kết luận cho câu thứ hai là chỗ hầu hết người đọc đồ thị trượt chân.
Việc cần làm vì thế rất khiêm tốn: ghi rõ mình đang theo đường nào trước khi đọc kết quả của nó.
Cái biên này tự dời chỗ mỗi phiên
Đây là điểm khác biệt duy nhất, và cũng là điểm quan trọng nhất, giữa một đường xu hướng với một vùng hỗ trợ kháng cự.
Biên trên của một vùng nằm ngang là một mức giá. Nó giữ nguyên con số đó qua mọi phiên. Đường xu hướng thì dốc, nên ngưỡng của nó là một mức giá khác ở mỗi phiên.
Hệ quả nghe qua thì lạ nhưng suy ra thẳng từ hình: một cú phá vỡ đường xu hướng có thể xảy ra mà giá không giảm một đồng nào. Giá đi ngang đủ lâu là đường tự dâng lên gặp nó.
Điều đó dẫn tới hai điều thực dụng.
Thứ nhất, câu hỏi "giá đã thủng đường chưa" phải kèm theo một mốc thời gian. Thủng ở phiên nào, vì ngưỡng của phiên sau đã khác. Nói "cổ phiếu đã phá đường xu hướng" mà không nói phiên nào là một câu chưa đủ nghĩa.
Thứ hai, đường càng dốc thì ngưỡng dời càng nhanh, nên nó càng dễ bị cắt bởi những nhịp nghỉ bình thường. Một đường dựng từ nhịp tăng gấp gáp gần như chắc chắn sẽ gãy, và nó gãy vì hình học chứ không vì thị trường đổi ý.
Đường gãy không phải cấu trúc gãy
Bài vẽ đường xu hướng đã nêu nguyên tắc này ở phần cuối. Ở đây là phần tách bạch hai lớp thông tin để dùng được.
Trên cùng một đồ thị luôn có hai thứ đọc được riêng rẽ. Cấu trúc đỉnh đáy là dữ liệu: ai đếm cũng ra một kết quả, và nó chỉ đổi khi có một đỉnh không vượt nổi đỉnh trước rồi giá thủng xuống dưới đáy gần nhất. Đường xu hướng là bản tóm tắt do bạn vẽ, và nó đổi bất cứ khi nào bạn đổi điểm neo.
Trong hình trên, đáy mới nằm dưới đường nhưng vẫn cao hơn đáy trước đó. Đường đã gãy, cấu trúc thì chưa. Đây không phải trường hợp hiếm, nó là trường hợp thông thường: đường gần như luôn gãy trước, đôi khi trước hàng tháng, và phần lớn những lần gãy đó không dẫn tới đảo chiều nào.
Thứ tự đọc vì thế nên là cấu trúc trước, đường sau. Cách đếm cấu trúc nằm ở bài xác định xu hướng bằng cấu trúc đỉnh đáy.
Kiểm một cú gãy thế nào
Bốn bậc xác nhận ở bài phá vỡ thật và phá vỡ giả áp được nguyên vẹn sang đây: giá chọc qua trong phiên, giá đóng cửa ngoài đường, giữ thêm vài phiên, rồi quay lại thử đường cũ. Nhưng đường dốc thêm hai chỗ cần chú ý mà vùng nằm ngang không có.
Bộ lọc theo mức xuyên qua khó dùng hơn. Murphy đề xuất lọc theo tỷ lệ phần trăm giá xuyên qua đường, quy ước hay gặp là ba phần trăm. Với một vùng nằm ngang, ba phần trăm tính trên một mức giá cố định nên rõ ràng. Với đường dốc, ba phần trăm tính trên mức nào, mức của phiên phá hay của phiên sau? Hai con số đó khác nhau, và chênh lệch càng lớn khi đường càng dốc.
Nhịp quay lại thử đường không quay về chỗ cũ. Ở vùng nằm ngang, giá quay lại đúng dải giá cũ. Ở đường dốc, chỗ để thử đã dịch đi trong lúc giá đi vòng, nên cú thử xảy ra ở một mức giá khác hẳn mức lúc phá. Người chờ giá về đúng mức cũ thường chờ một thứ không bao giờ tới.
Cách gọn nhất để thoát khỏi cả hai rắc rối là bỏ bớt kỳ vọng vào bản thân cái đường. Dùng nó để biết nhịp đã chậm lại, rồi chuyển sang đếm đỉnh đáy để biết hướng có đổi không. Đường trả lời câu dễ, cấu trúc trả lời câu quan trọng.
Ở thị trường Việt Nam, đường gãy vì lý do khác
Chuỗi phiên trần dựng ra những đường dốc bất thường. HOSE giới hạn 7% mỗi phiên, HNX 10%, UPCoM 15% theo quy chế giao dịch của hai sở. Một cổ phiếu chạy trần liên tiếp tạo ra chuỗi đáy cao dần với bước nhảy gần như cố định, và đường neo vào chuỗi đó dốc hơn hẳn mọi nhịp tăng thông thường.
Độ dốc ấy là sản phẩm của luật giao dịch chứ không phải của cung cầu. Khi chuỗi trần dừng, giá chỉ cần đi ngang vài phiên là đường đã cắt qua. Cú gãy đó gần như không mang thông tin nào về việc người mua đã hết hứng thú hay chưa.
Chu kỳ thanh toán kéo dài mọi nhịp nghỉ. Cổ phiếu mua hôm nay không bán lại được trong cùng phiên, nên các nhịp điều chỉnh ở đây thường dài hơn vài phiên so với thị trường cho phép giao dịch trong ngày. Nhịp nghỉ dài hơn nghĩa là đường dốc có thêm thời gian để dâng lên gặp giá, và tỷ lệ gãy vì đi ngang cao hơn.
Cổ phiếu thanh khoản mỏng cho những cái đáy không đáng tin. Một lệnh nhỏ tạo ra cái đáy mà đường sẽ neo vào, và cả đường xu hướng sau đó phụ thuộc vào đúng lệnh đó. Cú gãy của một đường như vậy chỉ nói rằng cái neo ban đầu vốn đã lỏng.
Thứ mang về được
Đường xu hướng bị cắt là một sự kiện có thật, nhưng nó là sự kiện về nhịp độ chứ không phải về hướng đi. Đường gãy trước, cấu trúc gãy sau, và phần lớn những lần gãy đầu tiên không có lần thứ hai đi kèm.
Hai câu hỏi đáng hỏi khi thấy một đường vừa bị cắt. Đường này dựng từ khoảng neo nào, gần hay xa, vì đường dốc gãy sớm là chuyện bình thường. Và giá có thật sự đi xuống không, hay chỉ đứng yên trong lúc cái đường tự dâng lên.
Hai câu hỏi đó gạt được phần lớn các cú gãy không mang thông tin. Phần còn lại thì vẫn phải đợi cấu trúc trả lời, và cấu trúc thì trả lời chậm. Đó là cái giá của việc muốn chắc chắn, và bài về phá vỡ thật và phá vỡ giả đã nói kỹ vì sao không có bậc xác nhận nào miễn phí.
