Mô tả nến sao mai trong tài liệu tiếng Việt gần như bài nào cũng gọn trong ba dòng: một cây giảm thân dài, một cây thân ngắn, rồi một cây tăng thân dài. Ba dòng đó không sai, nhưng chúng bỏ mất hai điều kiện làm nên mẫu hình, và cả hai đều đo được bằng con số chứ không phải nhìn bằng cảm giác.
Bài này nằm trong tuyến mẫu hình nến chuyên sâu, đi tiếp sau bài về nến nhấn chìm.
Nến sao mai và nến sao hôm là một cặp soi gương
Nến sao mai là mẫu ba cây báo đảo chiều tăng, đứng cuối một đoạn giảm. Mẫu gồm một cây giảm thân dài, một cây thân ngắn nằm tách hẳn xuống dưới, rồi một cây tăng thân dài ăn ngược lên quá nửa thân cây đầu. Nến sao hôm là đúng hình đó lật ngược, đứng cuối một đoạn tăng và báo đảo chiều giảm.
Tên tiếng Anh của cặp này là morning star và evening star. Các trang tiếng Việt dùng lẫn hai hệ tên khá thoải mái: DNSE đặt tiêu đề bằng chữ Evening Star, còn HSC Stock Insight dùng nến sao hôm. Gõ cách nào cũng ra cùng một mẫu hình.
Mọi mẫu đảo chiều đều đòi một điều kiện chung trước đã: đoạn giá đứng trước phải đang đi một hướng rõ ràng, như bài mẫu hình nến đảo chiều đã nói. Không chắc đoạn trước đang đi hướng nào thì cách xác định xu hướng là việc phải làm xong trước khi đếm nến.
Chữ sao nói về cây ở giữa, không phải về cả mẫu hình
Trong hệ thuật ngữ của Steve Nison, sao là tên của một cây nến chứ không phải tên của một mẫu hình. Ngôi sao là cây có thân ngắn và nằm tách khỏi thân cây liền trước nó. Chỉ vậy thôi.
Hiểu được điều đó thì cả nhóm tên gọi rối rắm kia gọn lại ngay. Sao mai và sao hôm là hai mẫu ba cây trong đó ngôi sao đứng ở giữa, có một cây dài dẫn vào và một cây dài xác nhận. Nến sao băng cũng mang chữ sao vì cũng là một thân ngắn tách khỏi thân cây trước. Chỗ khác là nến sao băng có bóng trên dài, nên đọc được ngay mà không cần chờ cây thứ ba.
Cây thứ nhất và cây thứ ba không phải ngôi sao. Cây thứ nhất là bối cảnh, nó cho biết đà cũ mạnh tới đâu. Cây thứ ba là bằng chứng, nó cho biết bên kia đã lấy lại được bao nhiêu. Ngôi sao ở giữa mới là khoảnh khắc thị trường ngập ngừng.
Khoảng trống quanh ngôi sao là một điều kiện, không phải chi tiết trang trí
Chữ tách ở đoạn trên có nghĩa hẹp: thân ngôi sao phải nằm hoàn toàn ngoài thân cây trước, không chồng lên nó dù một bước giá. Với mẫu sao mai, cả giá mở cửa lẫn giá đóng cửa của cây giữa đều phải thấp hơn giá đóng cửa cây thứ nhất. Bóng nến thì được phép chồng nhau, phép đo chỉ chạm tới thân, giống hệt cách đo ở mẫu nhấn chìm.
Nison nói thêm rằng thiếu khoảng trống thì mẫu hình vẫn giữ được phần lớn giá trị. Phần lớn mô tả tiếng Việt bám vào chỗ đó rồi bỏ hẳn điều kiện này. Kết quả là hai người cùng đọc một đồ thị đếm ra hai con số khác nhau, vì một người tính cả những cụm ba cây có thân chồng nhau.
Cách xử lý giống hệt ca chạm mép ở bài nến nhấn chìm: chọn một cách hiểu, ghi vào bộ quy tắc của mình, rồi giữ nguyên. Đừng đòi ngôi sao tách hẳn khi đếm cổ phiếu này và bỏ qua điều kiện đó khi đếm cổ phiếu khác.
Cây thứ ba phải vượt quá điểm giữa thân cây đầu
Đây là con số duy nhất trong cả mẫu hình, nên cũng là chỗ đáng đo nhất. Cây thứ ba phải ăn ngược lên quá điểm giữa thân cây thứ nhất. Ăn được nửa đường trở xuống thì cụm ba cây đó chưa phải mẫu sao mai, dù nhìn rất giống.
Lý do là mẫu hình này khẳng định đợt giảm vừa rồi đã đảo chiều chứ không phải chỉ chững lại. Khẳng định mạnh như thế đòi bên mua xoá được quá nửa công sức của phiên giảm dài, chỉ trong một phiên.
Có hai cách đọc mốc này. Cách rộng lấy đỉnh cây thứ ba, tức chỉ cần giá cao nhất chạm tới điểm giữa. Cách chặt lấy giá đóng cửa, vì đóng cửa mới là mức thị trường chịu giữ tới cuối phiên. Bài này dùng cách chặt. Nếu bạn tự dò mẫu hình thì cách chặt cũng dễ kiểm lại hơn, vì bạn chỉ cần bốn con số của mỗi phiên chứ không cần nhìn hình.
Hai điều kiện đó kéo ngược chiều nhau trên sàn Việt Nam
Đây là chỗ mẫu hình va vào một ràng buộc không có trong sách. Giá tham chiếu của một phiên trên HOSE là giá đóng cửa phiên liền trước, và giá trần bằng giá tham chiếu cộng 7%. Ngôi sao đóng cửa càng thấp thì giá trần của phiên thứ ba càng tụt xuống theo.
Nghịch lý nằm ở đó. Khoảng trống mở ra càng rộng thì mẫu hình càng đúng chuẩn sách, nhưng cửa dành cho cây thứ ba lại hẹp đi đúng bấy nhiêu.
Đặt một ví dụ xuống giấy cho dễ thấy. Một cổ phiếu HOSE mở cửa phiên thứ nhất ở 20.000 đồng rồi đóng cửa ở giá sàn 18.600. Thân nến dài 1.400 đồng nên điểm giữa nằm ở 19.300. Ngôi sao đóng cửa đúng bằng 18.600 thì phiên thứ ba có trần 19.900, dư sức vượt. Ngôi sao đóng cửa ở 18.050 thì trần phiên sau còn đúng 19.300, tức chạm được vạch nhưng không vượt qua nổi. Ngôi sao tụt xuống 18.000 thì trần chỉ còn 19.250, và cây thứ ba hụt vạch ngay cả khi bên mua kéo hết biên độ.
Ngưỡng gãy rơi vào khoảng 3% dưới giá đóng cửa cây thứ nhất, và nó nới ra khi cây thứ nhất giảm nhẹ hơn. Cây đầu chỉ giảm 5% thì ngôi sao được phép rời xuống gần 4%. Phiên bán tháo càng mạnh thì cửa dành cho ngôi sao càng hẹp, dù đó đúng là lúc thị trường dễ mở khoảng trống rộng nhất.
