Nến sao mai (Morning Star) và nến sao hôm (Evening Star) là hai mẫu hình nến đảo chiều gồm 3 cây nến, thường xuất hiện ở cuối một xu hướng rõ ràng. Sao mai cảnh báo khả năng chuyển từ giảm sang tăng, trong khi sao hôm cho tín hiệu ngược lại.
Tuy nhiên, chỉ nhìn thấy một cây nến dài, một cây nến nhỏ và một cây nến đảo chiều là chưa đủ. Vị trí của cây nến giữa và mức xác nhận của cây nến thứ ba mới là hai yếu tố cần kiểm tra kỹ khi nhận diện mẫu hình. Bài này nằm trong tuyến mẫu hình nến chuyên sâu, đi tiếp sau bài về nến nhấn chìm.
Nến sao mai và nến sao hôm là gì?
Hai mẫu hình này có cấu trúc gần như đối xứng.
Nến sao mai xuất hiện sau một xu hướng giảm và gồm:
- Cây thứ nhất là nến giảm, thường có thân tương đối dài.
- Cây thứ hai có thân nhỏ, thể hiện sự chững lại của đà giảm.
- Cây thứ ba là nến tăng, đóng cửa tiến sâu vào thân cây nến thứ nhất.
Nến sao hôm có cấu trúc ngược lại:
- Cây thứ nhất là nến tăng.
- Cây thứ hai có thân nhỏ.
- Cây thứ ba là nến giảm và đóng cửa tiến sâu vào thân cây nến thứ nhất.
Vì vậy, có thể hiểu đơn giản: sao mai là mẫu hình đảo chiều tăng, còn sao hôm là mẫu hình đảo chiều giảm.
Điều kiện quan trọng là mẫu hình cần xuất hiện sau một xu hướng tương ứng. Nếu thị trường trước đó không thực sự tăng hoặc giảm, độ tin cậy của tín hiệu sẽ thấp hơn.
Mọi mẫu đảo chiều đều đòi một điều kiện chung trước đã: đoạn giá đứng trước phải đang đi một hướng rõ ràng, như bài mẫu hình nến đảo chiều đã nói. Không chắc đoạn trước đang đi hướng nào thì cách xác định xu hướng là việc phải làm xong trước khi đếm nến.
Cấu tạo nến sao mai
Với Morning Star, cây nến đầu tiên cho thấy bên bán vẫn đang kiểm soát. Thân nến thường dài và nằm trong một xu hướng giảm trước đó.
Cây thứ hai có thân nhỏ hơn đáng kể. Đây là phần “ngôi sao” trong mẫu hình, cho thấy lực bán không còn duy trì được trạng thái áp đảo như trước.
Cây thứ ba mới là cây xác nhận. Đây là một nến tăng tương đối mạnh và cần đóng cửa vượt qua điểm giữa thân cây nến thứ nhất.
Ví dụ, nếu cây nến đầu tiên giảm từ 20.000 xuống 18.000 đồng, điểm giữa thân nến nằm ở 19.000 đồng. Theo cách xác định chặt, cây thứ ba cần đóng cửa trên vùng này để mẫu hình được xác nhận.
Điểm cần lưu ý là không nên chỉ nhìn màu sắc của ba cây nến. Một cụm “đỏ – nhỏ – xanh” có thể trông giống sao mai nhưng chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện của mẫu hình.
Cấu tạo nến sao hôm
Evening Star là hình ảnh đối lập của sao mai và thường xuất hiện sau một xu hướng tăng.
Cây đầu tiên là nến tăng với thân tương đối dài, cho thấy đà tăng vẫn đang chiếm ưu thế.
Cây thứ hai có thân nhỏ và thể hiện sự chững lại. Thị trường không còn duy trì được lực tăng mạnh như ở phiên trước.
Cây thứ ba là nến giảm và đóng cửa tiến sâu vào thân cây nến đầu tiên. Mức đóng cửa càng vượt sâu qua thân nến đầu, tín hiệu đảo chiều càng đáng chú ý.
Có thể hình dung cấu trúc đơn giản:
Sao mai: Giảm mạnh → Chững lại → Tăng xác nhận.
Sao hôm: Tăng mạnh → Chững lại → Giảm xác nhận.
Hai điều kiện quan trọng thường bị bỏ qua
Nhiều cách mô tả nến sao mai và sao hôm chỉ tập trung vào hình dạng của ba cây nến. Tuy nhiên, khi áp dụng thực tế, có hai điểm cần kiểm tra kỹ hơn.
Cây nến giữa cần thể hiện sự tách khỏi cây trước
“Ngôi sao” trong Morning Star và Evening Star không đơn thuần là một cây nến nhỏ. Theo cách xác định kinh điển, thân của cây giữa cần tách khỏi thân cây nến đứng trước.
Với sao mai, cây giữa nằm thấp hơn thân của cây giảm trước đó. Với sao hôm, cây giữa nằm cao hơn thân của cây tăng trước đó.
Phần bóng nến có thể khiến biểu đồ trông như vẫn có sự giao nhau, vì vậy khi kiểm tra mẫu hình nên tập trung vào thân nến, thay vì chỉ nhìn khoảng cách giữa hai mức giá cao nhất và thấp nhất.
Trong thực tế, một số tài liệu có cách diễn giải linh hoạt hơn về khoảng trống này. Vì vậy, nếu sử dụng mẫu hình để lọc cổ phiếu, nhà đầu tư nên chọn một tiêu chuẩn nhất quán thay vì lúc chặt, lúc lỏng.
Nison nói thêm rằng thiếu khoảng trống thì mẫu hình vẫn giữ được phần lớn giá trị. Phần lớn mô tả tiếng Việt bám vào chỗ đó rồi bỏ hẳn điều kiện này. Kết quả là hai người cùng đọc một đồ thị đếm ra hai con số khác nhau, vì một người tính cả những cụm ba cây có thân chồng nhau.
Cách xử lý giống hệt ca chạm mép ở bài nến nhấn chìm: chọn một cách hiểu, ghi vào bộ quy tắc của mình, rồi giữ nguyên. Đừng đòi ngôi sao tách hẳn khi đếm cổ phiếu này và bỏ qua điều kiện đó khi đếm cổ phiếu khác.
Cây thứ ba phải vượt qua điểm giữa thân cây đầu
Đây là điều kiện quan trọng nhất để phân biệt một cụm nến có khả năng đảo chiều với một nhịp hồi thông thường.
Với sao mai, cây tăng thứ ba cần đóng cửa trên điểm giữa thân cây giảm thứ nhất. Với sao hôm, cây giảm thứ ba cần đóng cửa dưới điểm giữa thân cây tăng thứ nhất.
Lý do khá đơn giản: cây thứ ba phải cho thấy bên đối diện đã lấy lại một phần đáng kể lực của phiên trước, thay vì chỉ tạo ra một nhịp hồi hoặc điều chỉnh ngắn.
Trong bài viết này, mức xác nhận được tính theo giá đóng cửa. Cách này chặt hơn so với việc chỉ tính mức giá cao nhất hoặc thấp nhất trong phiên chạm qua điểm giữa, đồng thời dễ kiểm tra lại khi lọc dữ liệu.
Biên độ giá trên thị trường Việt Nam có thể ảnh hưởng đến mẫu hình
Đây là một điểm thực tế cần lưu ý khi áp dụng Morning Star và Evening Star trên chứng khoán Việt Nam.
Với cổ phiếu giao dịch trên HOSE, biên độ giá khiến khả năng tạo khoảng cách lớn giữa các phiên bị giới hạn. Vì vậy, một mẫu hình có khoảng cách rất rõ trong sách có thể xuất hiện với hình dạng khác khi áp dụng trên thị trường thực tế.
