Nến doji: thân bao nhiêu thì đủ nhỏ để gọi là doji
Nến doji đòi giá mở cửa gần trùng giá đóng cửa, nhưng gần là bao nhiêu thì phải tự chốt. Và trên sàn Việt Nam, đơn vị yết giá quyết định hộ bạn một phần.
Định nghĩa nến doji ngắn tới mức ai cũng thuộc: giá mở cửa gần như trùng giá đóng cửa. Rắc rối nằm ở chữ gần. Gần tới đâu thì tính, và ai quyết định ngưỡng đó, là hai câu hỏi mà mô tả gốc để trống, còn sàn Việt Nam thì trả lời hộ bạn một phần.
Nến doji là cây nến có giá mở cửa và giá đóng cửa gần trùng nhau, nên phần thân co lại thành một vạch ngang mảnh, còn bóng trên và bóng dưới thì dài ngắn tuỳ phiên. Cây nến này mô tả một phiên giằng co: giá chạy đi đâu thì chạy, tới lúc đóng cửa vẫn quay về đúng mức mở cửa.
Cùng một biên độ, chỉ thân co lại, và có một chỗ kết luận đổi tên
Cái tên chỉ nói về thân, không nói gì về bóng. Đó là lý do các cây trong nhóm doji nhìn khác hẳn nhau, tuỳ độ dài của bóng. Còn ranh giới giữa thân và bóng thì nằm ở bài cấu tạo nến Nhật.
Mô tả gốc dừng ở chữ gần, không đưa con số. Cách quy ra số phổ biến trong tài liệu tiếng Việt là đo thân theo biên độ của chính cây nến: thân chiếm tối đa 5% khoảng cách từ giá cao nhất tới giá thấp nhất thì là doji, vượt mức đó thì cây nến được gọi là nến con quay, tức cây có thân nhỏ nhưng chưa teo thành một vạch.
Chọn mốc theo biên độ cây nến chứ không theo giá cổ phiếu là chọn đúng. Một thân nến 100 đồng nằm trong phiên dao động 200 đồng là cả một cuộc giằng co có kết quả; cũng thân 100 đồng ấy nằm trong phiên dao động 2.000 đồng thì đúng là hoà.
Nhưng con số 5% là một quy ước, không phải một hằng số của thị trường. Ai đó dùng 3%, ai đó dùng 10%, và cả ba đều đếm ra ba con số doji khác nhau trên cùng một đồ thị. Việc phải làm không phải là tìm ngưỡng đúng, vì không có ngưỡng đúng, mà là chốt một ngưỡng rồi ghi vào bộ quy tắc của mình và giữ nguyên qua mọi cổ phiếu.
Đây là chỗ ngưỡng phần trăm va vào một ràng buộc không có trong sách. Giá trên sàn không chạy liền mạch mà nhảy theo từng nấc, và HOSE chia nấc theo vùng giá: dưới 10.000 đồng thì mỗi nấc 10 đồng, từ 10.000 tới 49.950 đồng thì 50 đồng, từ 50.000 đồng trở lên thì 100 đồng.
Ngưỡng nằm giữa hai nấc thì nó chỉ còn một cách hiểu
Thân nến là hiệu của hai mức giá nên nó luôn là bội số của nấc ấy. Hệ quả đơn giản mà ít ai đặt xuống giấy: ngưỡng 5% chỉ chấp nhận thân lớn hơn không khi biên độ cây nến rộng bằng ít nhất hai mươi nấc giá. Biên độ hẹp hơn thế thì 5% của nó còn nhỏ hơn một nấc. Lúc ấy luật 5% lặng lẽ đổi nghĩa: giá mở cửa phải bằng đúng giá đóng cửa.
Đặt số vào cho rõ. Một cổ phiếu giá 20.000 đồng có nấc 50 đồng, nên cần biên độ phiên ít nhất 1.000 đồng, tức 5% giá, thì thân nến mới được phép dày một nấc. Phần lớn phiên không rộng tới vậy. Ngược lại, một cổ phiếu giá 80.000 đồng có nấc 100 đồng và chỉ cần biên độ 2.000 đồng, tức 2,5% giá, đã đủ điều kiện đó.
Vùng giá cổ phiếu
Lấy giá 20.000 đồng làm ví dụ, nấc giá 50 đồng.
Ngưỡng hẹp hơn một nấc giá
5% của biên độ 400 đồng là 20 đồng, còn nhỏ hơn một nấc 50 đồng. Ở biên độ này, luật 5% thành ra đòi giá mở cửa bằng đúng giá đóng cửa. Thân dày 1 nấc là quá rộng.
Biên độ phiên bị chặn ở 14% giá tham chiếu, vì giá chỉ chạy được từ giá sàn lên giá trần. Ngưỡng 5% là quy ước phổ biến trong tài liệu tiếng Việt, không phải con số do sàn quy định.
Chỗ khó chịu nhất rơi vào nhóm cổ phiếu vừa qua mốc 10.000 đồng. Nấc giá nhảy từ 10 lên 50 đồng trong khi giá gần như không đổi, nên một nấc bỗng bằng nửa phần trăm giá, và hai mươi nấc thành 1.000 đồng. Cả khoảng từ giá sàn lên giá trần của cổ phiếu 10.000 đồng chỉ rộng 1.400 đồng. Giá phải chạy hết gần ba phần tư khoảng đó thì thân nến mới được phép dày một nấc.
Thân đã teo hết rồi thì thứ còn lại để đọc là bóng nến, và bóng nến chia nhóm doji thành mấy dạng nói mấy chuyện khác nhau.
Cùng một cái thân, bốn cái bóng, bốn cách đọc
Doji chữ thập có hai bóng dài gần bằng nhau, đúng nghĩa hoà. Doji chân dài kéo cả hai bóng ra rất xa, mô tả một phiên biến động mạnh mà kết cục vẫn hoà, tức mức độ giằng co lớn hơn hẳn. Doji chuồn chuồn chỉ có bóng dưới, giá bị dìm xuống sâu rồi kéo ngược lên hết trong cùng một phiên. Doji bia mộ thì lật ngược lại, giá được đẩy lên cao rồi rơi về đúng chỗ cũ.
Dạng thứ năm ít được kể tới: cả bốn mức giá trùng nhau, cây nến chỉ còn đúng một vạch. Nó không mô tả giằng co gì cả, và mục cuối bài nói vì sao.
Một cây doji đứng giữa đoạn giá đi ngang không nói thêm điều gì, vì cả đoạn ấy vốn đã là giằng co. Nó chỉ đáng đọc khi đứng sau một đoạn đi rõ một hướng, lúc đó việc hai bên bỗng hoà nhau mới là tin mới.
Cây nến không đổi, đoạn giá đứng trước đổi, và nội dung đổi theo
Steve Nison còn nêu một điểm bất đối xứng đáng nhớ: doji sau một đoạn tăng dài là tín hiệu đáng để mắt hơn doji sau một đoạn giảm dài. Đà tăng cần người mua mới liên tục mới giữ được, nên một phiên hoà là dấu hiệu nguồn mua đó hụt đi. Chiều ngược lại thì khác: giá tự rơi được vì quán tính, không cần ai đẩy.
Doji kể chuyện hai bên đông người tranh nhau rồi hoà. Nhưng một cây nến hình dạng y hệt cũng xuất hiện khi cả phiên chỉ khớp vài lệnh lẻ ở cùng một mức giá, và lúc đó chẳng có cuộc tranh nào để kể.
Đây là chỗ dạng doji bốn giá hay xuất hiện nhất, tức cây nến có cả bốn mức giá bằng nhau. Cổ phiếu ít người mua bán thì giá mở cửa, giá cao nhất, giá thấp nhất và giá đóng cửa trùng làm một, cây nến còn lại đúng một vạch ngang. Trường hợp thứ hai cũng cho ra hình đó là cổ phiếu bị chặn cứng ở giá trần hoặc giá sàn suốt phiên, khi lệnh một bên xếp hàng mà không có ai đối ứng.
Cách kiểm nhanh nhất là nhìn cột khối lượng ngay dưới cây nến ấy, theo cách đọc ở bài cổ phiếu thanh khoản thấp. Khối lượng nằm dưới mức nền của chính cổ phiếu đó thì cây doji trên đầu không phải một phiên hoà, nó chỉ là một phiên vắng.
Ba việc đáng làm khi gặp một cây nến gần như không có thân: chốt lấy một ngưỡng và ghi nó ra, đổi ngưỡng đó sang số nấc giá của đúng vùng giá cổ phiếu đang đứng, rồi nhìn xuống cột khối lượng trước khi đọc bất cứ điều gì.
Bài kế tiếp trong tuyến đi sang phía đối diện của cây doji: nến marubozu, cây nến toàn thân và không có bóng.
Nến doji bắt buộc giá mở cửa phải bằng đúng giá đóng cửa à?
Mô tả gốc chỉ nói hai mức giá gần như trùng nhau, không đòi bằng đúng. Cách quy ra số phổ biến trong tài liệu tiếng Việt là thân nến chiếm tối đa 5% biên độ cây nến; quá mức đó thì cây nến được gọi là nến con quay. Trên sàn Việt Nam, ngưỡng 5% ấy thường nhỏ hơn một bước giá, nên trong phần lớn phiên nó thành ra đòi bằng đúng.
Vì sao ngưỡng phần trăm lại phụ thuộc vào giá cổ phiếu?
Vì đơn vị yết giá trên HOSE chia theo vùng giá: dưới 10.000 đồng là 10 đồng, từ 10.000 tới 49.950 đồng là 50 đồng, từ 50.000 đồng trở lên là 100 đồng. Thân nến luôn là bội số của con số đó. Một ngưỡng tính bằng phần trăm có thể rơi vào khoảng giữa hai nấc, và khi đó nó lặng lẽ biến thành ngưỡng bằng không.
Doji chuồn chuồn khác doji bia mộ chỗ nào?
Cả hai đều có thân teo về gần không, khác nhau ở chỗ bóng nến nằm phía nào. Doji chuồn chuồn có bóng dưới dài và gần như không có bóng trên, tức giá bị đẩy xuống sâu rồi kéo ngược lên hết. Doji bia mộ thì ngược lại, bóng trên dài và không có bóng dưới.
Cổ phiếu ít người mua bán hay ra doji, có đọc được không?
Không nên đọc. Doji mô tả một phiên giằng co giữa hai bên đông người, còn cổ phiếu thanh khoản thấp cho ra cây nến giống hệt chỉ vì cả phiên khớp vài lệnh ở cùng một mức giá. Hình thì trùng nhau nhưng nội dung thì không có gì.
Ban biên tập Học Đầu Tư chịu trách nhiệm thu thập, đối chiếu và biên tập toàn bộ nội dung trên trang. Chúng tôi ưu tiên nguồn sơ cấp — công bố thông tin của HOSE, HNX, UPCoM, báo cáo tài chính đã kiểm toán và số liệu của cơ quan quản lý — và luôn ghi rõ nguồn cho mọi số liệu xuất hiện trong bài.
Các mẫu hình nến Nhật xếp gọn vào ba trục: số nến, chức năng và bối cảnh đứng trước. Hiểu ba trục này thì gặp mẫu lạ vẫn đọc được mà không cần nhớ tên.
Nến sao mai gồm ba cây, nhưng mô tả tiếng Việt hay bỏ mất hai điều kiện đo được: ngôi sao ở giữa phải rời khỏi thân nến trước, và cây thứ ba phải vượt quá điểm giữa.
