Cấu tạo nến Nhật: thân nến, bóng nến và cách đọc tỷ lệ giữa chúng

Có một câu hỏi mà người mới hay hỏi sau khi biết cây nến gồm thân và bóng: dài bao nhiêu thì gọi là dài? Câu hỏi đó đúng hướng, vì cấu tạo nến Nhật chỉ gồm hai bộ phận, và đọc nến thực chất là đọc tỷ lệ giữa chúng chứ không phải nhận dạng hình khối.

Bài này bóc tách từng bộ phận, giải thích mỗi phần ghi lại điều gì, rồi đi qua năm dáng nến đơn cần nhận ra. Đây là phần 3 của tuyến bài Đọc nến và biểu đồ cho người mới.

Cấu tạo nến Nhật gồm những gì

Một cây nến có hai bộ phận:

• Thân nến, phần hình chữ nhật, nằm giữa giá mở cửa và giá đóng cửa.
• Bóng nến, hai đoạn thẳng nhô ra hai đầu, chạm tới giá cao nhất và giá thấp nhất.

Bốn mức giá đó là toàn bộ dữ liệu mà một cây nến chứa. Không hơn.

Hai cây nến trong hình trên có đúng cùng bốn mức giá. Khác biệt duy nhất nằm ở chỗ mức nào là mở cửa và mức nào là đóng cửa, và chỉ khác biệt đó đã đảo ngược hoàn toàn câu chuyện của phiên.

Thân nến nói gì

Thân nến trả lời câu hỏi: sau cả phiên giằng co, bên nào giữ được thế trận?

Độ dài thân cho biết mức độ áp đảo. Thân dài nghĩa là giá đóng cửa cách xa giá mở cửa, một bên thắng rõ. Thân ngắn nghĩa là hai bên về gần như hoà.

Điểm quan trọng: độ dài chỉ có nghĩa khi so sánh. So với cái gì thì tuỳ, nhưng luôn phải so:

• So với các phiên gần đây của chính cổ phiếu đó. Một cây nến dài gấp ba mức thường ngày là sự kiện; cũng độ dài ấy ở một mã vốn dĩ biến động mạnh thì bình thường.
• So với biên độ cho phép của sàn. Trên thị trường Việt Nam, mỗi sàn giới hạn mức dao động tối đa trong phiên, nên có một trần tự nhiên cho độ dài thân nến. Cây nến chạm giới hạn đó mang ý nghĩa khác hẳn cây nến dài nhưng còn cách xa giới hạn.

Vì lý do thứ hai, những cây nến thân cực dài mà sách phân tích kỹ thuật nước ngoài mô tả gần như không xuất hiện trên đồ thị cổ phiếu Việt Nam. Cơ chế biên độ được giải thích trong bài cách đọc bảng giá chứng khoán.

Bóng nến nói gì

Nếu thân nến là kết quả thì bóng nến là quá trình. Bóng ghi lại những mức giá mà thị trường đã chạm tới nhưng không giữ được.

Đây là phần chứa nhiều thông tin nhất và cũng bị bỏ qua nhiều nhất.

Bóng trên dài nghĩa là giá từng được đẩy lên cao nhưng bị bán xuống. Có người đã sẵn sàng bán ở vùng giá đó, đủ nhiều để chặn đà tăng.

Bóng dưới dài nghĩa là giá từng bị đạp xuống sâu nhưng được mua trở lại. Có lực cầu chờ sẵn ở vùng thấp.

Không có bóng nghĩa là giá đi một mạch, bên kia gần như không phản kháng trong suốt phiên.

Cách hình dung có ích: bóng nến là dấu vết của những nỗ lực thất bại. Đường giá đã tới đó, và đã bị đẩy về.

Muốn thấy rõ điều này, hãy quay lại phần chạy thử ở bài trụ và chọn kịch bản thứ ba: giá lao xuống sâu rồi được kéo về gần đỉnh phiên, để lại một cái bóng dưới dài.

Năm dáng nến đơn cần nhận ra

Marubozu

Thân rất dài, gần như không có bóng. Một bên kiểm soát phiên từ đầu tới cuối. Trên thị trường Việt Nam, dáng nến này thường đi kèm việc cổ phiếu chạm trần hoặc chạm sàn, và khi đó nó cho biết lực mua bán còn dư đã bị dồn sang phiên sau.

Doji

Giá mở cửa và giá đóng cửa gần như bằng nhau, thân co lại thành một vạch. Hai bên cân sức, không ai giành được lợi thế.

Doji thường được nhắc tới như tín hiệu do dự, nhưng ý nghĩa của nó phụ thuộc hoàn toàn vào chỗ nó xuất hiện. Một doji sau đợt tăng dài cho biết đà tăng đang hụt hơi. Một doji giữa vùng đi ngang chỉ là một phiên buồn tẻ.

Búa

Thân nhỏ nằm ở phần trên, bóng dưới dài ít nhất gấp đôi thân, bóng trên gần như không có. Giá bị bán mạnh trong phiên rồi được kéo về gần mức cao nhất.

Dáng nến này chỉ đáng chú ý khi xuất hiện sau một đợt giảm và tại một vùng giá có ý nghĩa. Cũng hình dạng ấy nằm giữa xu hướng tăng thì không nói lên điều gì đặc biệt.

Sao băng

Ảnh gương của búa: thân nhỏ ở phần dưới, bóng trên dài. Giá được đẩy lên cao rồi bị bán về gần mức thấp nhất phiên. Đáng chú ý khi xuất hiện sau một đợt tăng.

Con quay

Thân nhỏ với hai bóng dài tương đối cân nhau. Giá đi cả hai hướng trong phiên rồi quay về gần chỗ xuất phát. Thị trường lưỡng lự.

Ba nguyên tắc khi đọc một cây nến

Không có cây nến nào tự nó mang tín hiệu. Cùng một hình dạng mang ý nghĩa hoàn toàn khác tuỳ vào nó xuất hiện sau đợt tăng, sau đợt giảm, hay giữa vùng đi ngang.

Vị trí quan trọng hơn hình dạng. Một cây búa tại vùng hỗ trợ đã được kiểm chứng đáng chú ý hơn nhiều so với cây búa giữa vùng trống.

Khối lượng là bằng chứng đi kèm. Một cây nến có bóng dưới dài với khối lượng gấp nhiều lần bình thường nghĩa là thật sự có người mua vào ở vùng thấp. Cùng cây nến ấy trong phiên vắng vẻ có thể chỉ là vài lệnh lẻ. Chủ đề này nằm ở bài đọc khối lượng trên biểu đồ.

Điều nến không cho bạn biết

Cây nến ghi lại kết quả của cung cầu, không ghi lại nguyên nhân. Nó không nói cho bạn biết ai đã mua, vì sao họ mua, hay họ có ý định giữ bao lâu.

Nó cũng không phân biệt được một phiên có một tổ chức mua vào lượng lớn với một phiên có hàng nghìn nhà đầu tư nhỏ lẻ mua. Cả hai có thể tạo ra cây nến giống hệt nhau trong khi ý nghĩa cho tương lai thì khác xa.

Đây là lý do đọc nến là công cụ ước lượng xác suất, không phải công cụ tìm sự thật.

Bài tiếp theo là mẫu hình nến đảo chiều, nơi các cây nến đơn được ghép lại thành tổ hợp và các điều kiện đi kèm bắt đầu quan trọng hơn hình dạng.