Cổ phiếu vẫn lập đỉnh mới mỗi tuần, nhưng cột khối lượng ở mỗi đỉnh lại thấp hơn lần trước. Hiện tượng đó có tên: phân kỳ giá và khối lượng.
Bài này nằm trong tuyến khối lượng và dòng tiền, và nó nối tiếp khối lượng xác nhận xu hướng. Bài trước nói về lúc hai tầng đi cùng nhau, bài này nói về lúc chúng tách ra.
Phân kỳ xảy ra khi chuỗi đỉnh của giá và chuỗi đỉnh của khối lượng đi ngược hướng nhau. Giá tạo đỉnh sau cao hơn đỉnh trước, còn cột khối lượng tại chính những đỉnh đó lại thấp dần. Nó nói rằng mỗi lần giá lên cao hơn, số người chịu tham gia lại ít đi.
Hai đường nối cùng ba phiên, đi ngược nhau. Đó là toàn bộ định nghĩa
Chi tiết dễ bỏ qua nhất nằm ở chỗ hai đường phải nối đúng cùng những phiên đó. Nối ba đỉnh giá rồi nối ba cột cao nhất trong cả đoạn là hai việc khác nhau, và cách thứ hai cho ra một cái dốc bất kỳ. Đỉnh khối lượng ở đây nghĩa là cột của phiên tạo đỉnh giá, không phải cột cao nhất mà bạn tìm thấy.
Cách gọi này khác với thứ mà phần lớn nội dung tiếng Việt gọi là phân kỳ. TOPI và các trang tương tự dùng chữ đó cho khoảng lệch giữa giá và một chỉ báo như RSI hay MACD. Chỉ báo lại được tính ra từ chính giá, nên về bản chất đó là so giá với một phiên bản đã làm mượt của nó. Khối lượng thì là dữ liệu độc lập, và đó vừa là điểm mạnh vừa là điểm yếu của cách đọc trong bài này.
Phân kỳ có hai chiều, và chúng không đối xứng như bảng biểu thường vẽ.
Ở đỉnh thì lực mua thưa dần, ở đáy thì lượng hàng bán ra dồn vào một phiên
Ở vùng đỉnh, đỉnh giá cao hơn đi kèm cột thấp hơn. Chứng khoán Phú Hưng gọi đây là phân kỳ giảm và diễn giải là lực mua đang cạn. Đây là dạng phổ biến hơn hẳn, và cũng là dạng người đọc thường gặp đầu tiên.
Ở vùng đáy, đáy giá thấp hơn nhưng cột khối lượng tại đáy đó lại vọt lên. Phú Hưng gọi đây là phân kỳ tăng, với cách hiểu là lượng hàng muốn thoát đã dồn hết vào một phiên nên áp lực bán sau đó mỏng đi. Cách đọc này khó hơn nhiều, vì một phiên bán tháo với khối lượng lớn và một phiên khởi đầu cho đợt rơi tiếp theo trông giống hệt nhau vào lúc nó đang xảy ra.
Nền tảng của cách đọc này là một nguyên tắc cũ trong sách của John Murphy: khối lượng đi trước giá. Sức mua cạn đi thường lộ ra ở cột khối lượng trước khi lộ ra ở đường giá.
Chỗ nguyên tắc đó bị hiểu quá tay là chữ "trước". Nó không kèm theo một khoảng thời gian nào cả. Phân kỳ có thể ứng nghiệm sau ba phiên, sau ba tháng, hoặc không bao giờ.
Phân kỳ vừa hình thành
Mới là một quan sát. Chưa có gì để kết luận từ nó.
Kéo hết thanh trượt thì giá vẫn chưa quay đầu. Đó không phải lỗi của mô phỏng: phân kỳ nói lực mua đang mỏng đi, nó không nói bao giờ thì hết.
Cách phát biểu chính xác là: phân kỳ là một nhận xét về sức bền, không phải về thời điểm. Nó hạ mức tin cậy bạn dành cho đợt tăng đang chạy xuống một bậc. Nó không sinh ra một điểm bán, và càng không sinh ra một điểm bán khống.
Đây là phần mà nội dung dạy phân tích kỹ thuật hay bỏ qua, vì nó làm công cụ trông kém hấp dẫn hẳn.
Tại vạch đứt, ba ô chưa phân biệt được với nhau
Kết cục thứ nhất là giá quay đầu ngay sau vài phiên. Đây là trường hợp mọi bài viết đều lấy làm ví dụ, vì nó gọn và thuyết phục.
Kết cục thứ hai là giá đi ngang một đoạn dài rồi tiếp tục đi lên. Cảnh báo hoá ra đúng về phần sức bền, nhưng ai hành động ngay lúc thấy phân kỳ thì đã đứng ngoài suốt cả đoạn tăng sau đó.
Kết cục thứ ba là khối lượng quay lại và phân kỳ tự biến mất khỏi đồ thị. Không có gì xảy ra cả. Trường hợp này không được đưa vào ví dụ trong sách nhưng lại rất hay gặp trên đồ thị thật.
Ba kết cục này dùng chung đúng một đoạn dữ liệu ở phần đầu. Tại thời điểm phân kỳ hiện ra, không có cách nào phân biệt chúng với nhau.
Trước khi tin vào một phân kỳ, cần loại bỏ khả năng chuỗi cột khối lượng đang bị méo bởi thứ không liên quan gì tới cung cầu.
Một lệnh thoả thuận ở phiên đầu là đủ để dựng ra một phân kỳ không có thật
Nguồn méo lớn nhất ở thị trường trong nước là giao dịch thoả thuận. Con số khối lượng cả ngày mà phần lớn ứng dụng hiển thị đã cộng gộp cả phần này, mà một lệnh thoả thuận lô lớn trên HOSE tối thiểu đã là 20.000 cổ phiếu. Nếu đỉnh khối lượng đầu tiên của bạn được thổi phồng bởi một lệnh sang tay giữa hai bên đã bắt tay từ trước, thì cái dốc đi xuống sau đó là do bạn tự vẽ ra. Cơ chế của hai phương thức giao dịch này nằm trong phân tích khối lượng giao dịch.
Nguồn thứ hai là nhịp chung của thị trường. Những tuần cận Tết hay sát kỳ nghỉ dài, thanh khoản toàn sàn xuống thấp và gần như mã nào cũng có cột mỏng đi. Đó là lịch nghỉ chứ không phải dấu hiệu riêng của cổ phiếu bạn đang xem. Phép kiểm rẻ nhất là mở đồ thị khối lượng của VN-Index ra đặt cạnh, nếu cả hai cùng mỏng đi thì bạn chưa có gì cả.
Nguồn thứ ba là thanh khoản của chính mã đó. Với cổ phiếu khớp vài nghìn đơn vị mỗi phiên, chuỗi đỉnh khối lượng chỉ phản ánh việc hôm đó có ai đặt lệnh hay không. Chứng khoán DSC nhắc thêm một rủi ro thực dụng ở nhóm này: khi thanh khoản mỏng, việc thoát khỏi vị thế cũng khó chứ không riêng gì việc đọc tín hiệu.
Ba bước dưới đây không biến phân kỳ thành một tín hiệu chắc chắn, chúng chỉ loại bớt những lần báo nhầm rõ ràng nhất.
Tách phần khớp lệnh khỏi thoả thuận ở cả những phiên tạo đỉnh, rồi mới nối lại đường khối lượng.
So với khối lượng toàn thị trường trong cùng khoảng thời gian, để biết cột mỏng đi là chuyện riêng của mã này hay chuyện chung.
Chờ cấu trúc giá lên tiếng. Phân kỳ chỉ là lý do để theo dõi chặt hơn; thứ xác nhận nằm ở chỗ giá tạo đỉnh thấp hơn rồi thủng đáy gần nhất, nội dung của cách xác định xu hướng.
Bước thứ ba là bước quan trọng nhất và cũng là bước hay bị bỏ nhất. Cột khối lượng không quyết định điều gì; nó chỉ nói có bao nhiêu người đứng sau những gì đường giá đã làm.
Việc nên làm ngay: mở một cổ phiếu bạn đang theo dõi, đánh dấu ba đỉnh giá gần nhất, rồi nhìn xuống đúng ba cột khối lượng nằm dưới chúng. Nếu chuỗi đó đi xuống, bạn có một lý do để cẩn thận hơn, chưa phải một lý do để làm gì.
Bài tiếp theo của tuyến đi vào những phiên khối lượng đột biến, nơi câu hỏi không còn là xu hướng có bền hay không mà là chuyện gì vừa xảy ra trong đúng một phiên. Còn nếu phân kỳ của bạn xuất hiện ngay tại một ngưỡng giá quan trọng, phá vỡ thật và phá vỡ giả nói về cách đọc tình huống đó.
Khác ở thứ đem ra so với giá. Phân kỳ RSI so đường giá với một chỉ báo tính ra từ chính giá, nên hai bên không thật sự độc lập với nhau. Phân kỳ với khối lượng thì so giá với một dữ liệu khác hẳn, là số cổ phiếu đã sang tay. Đổi lại, khối lượng thô nhiễu hơn nhiều so với một chỉ báo đã làm mượt, và ở thị trường Việt Nam nó còn lẫn cả phần giao dịch thoả thuận.
Thấy phân kỳ thì có nên bán không?
Phân kỳ không phải một tín hiệu bán và cũng không phải một điểm vào lệnh. Nó cho biết đợt tăng hiện tại đang được ít người tham gia hơn trước, tức là một nhận xét về sức bền chứ không phải về thời điểm. Một phân kỳ có thể treo hàng chục phiên trong khi giá vẫn lập đỉnh mới. Thứ đáng chờ là cấu trúc đỉnh đáy có gãy hay không, còn phân kỳ chỉ khiến bạn theo dõi chặt hơn.
Vì sao phân kỳ hay xuất hiện rồi tự biến mất?
Vì khối lượng dao động mạnh hơn giá rất nhiều. Một tuần nghỉ lễ, một phiên cơ cấu quỹ hay một lệnh thoả thuận lớn đều đủ làm chuỗi đỉnh khối lượng méo đi mà chẳng nói gì về cung cầu thật. Khi nhịp giao dịch trở lại bình thường thì chuỗi đó cũng trở lại, và cái gọi là phân kỳ biến mất khỏi đồ thị.
Ban biên tập Học Đầu Tư chịu trách nhiệm thu thập, đối chiếu và biên tập toàn bộ nội dung trên trang. Chúng tôi ưu tiên nguồn sơ cấp — công bố thông tin của HOSE, HNX, UPCoM, báo cáo tài chính đã kiểm toán và số liệu của cơ quan quản lý — và luôn ghi rõ nguồn cho mọi số liệu xuất hiện trong bài.
Khối lượng xác nhận xu hướng bằng cách nghiêng hẳn về một phía. Bốn tổ hợp giữa giá và cột khối lượng, mốc so sánh nên dùng, và ba chỗ quy tắc này gãy.
Phân tích khối lượng giao dịch bắt đầu từ chỗ ít ai nhìn: cột khối lượng gồm cả khớp lệnh lẫn thoả thuận, và một cổ phiếu sang tay bốn lần được đếm bốn lần.
Cách xác định xu hướng bằng cấu trúc đỉnh đáy: giúp biến cảm nhận thành một cách đọc có quy tắc: thay vì đoán xu hướng, bạn theo dõi thứ tự của các đỉnh và đáy trên đồ thị.
