Một phiên giao dịch có khối lượng tăng đột biến chưa chắc đồng nghĩa dòng tiền đang mua mạnh trên thị trường. Một phần đáng kể khối lượng có thể đến từ giao dịch thỏa thuận – phương thức giao dịch mà các bên chủ động thỏa thuận với nhau về điều kiện giao dịch thay vì chờ lệnh mua và bán khớp trên sổ lệnh.
Vì vậy, khi phân tích dòng tiền, nhà đầu tư cần phân biệt khối lượng khớp lệnh và khối lượng giao dịch thỏa thuận để tránh đánh giá sai cung cầu.
Giao dịch thỏa thuận là phương thức trong đó các bên tham gia tự thỏa thuận về các điều kiện giao dịch và thực hiện ghi nhận kết quả trên hệ thống thông qua công ty chứng khoán. Theo hướng dẫn của HOSE, phương thức này khác với khớp lệnh tập trung, vốn được thực hiện bằng cách so khớp lệnh mua và bán trên hệ thống.
Với khớp lệnh, lệnh mua và bán được đưa vào hệ thống và so khớp theo cơ chế của sàn. Trong khi đó, giao dịch thỏa thuận được thực hiện trên cơ sở hai bên đã thống nhất các điều kiện giao dịch.
Điểm khác biệt này rất quan trọng khi nhà đầu tư sử dụng phân tích khối lượng giao dịch để đánh giá sức mạnh của dòng tiền.
Nhà đầu tư có thể kiểm tra phần giao dịch thỏa thuận trên bảng giá hoặc dữ liệu giao dịch của công ty chứng khoán.
Dữ liệu của HOSE cũng tách riêng thống kê giao dịch khớp lệnh và giao dịch thỏa thuận, cho thấy hai loại dữ liệu này có thể được theo dõi độc lập.
Điều này đặc biệt hữu ích trong những phiên một cổ phiếu xuất hiện khối lượng đột biến.
Ví dụ, một mã có tổng khối lượng giao dịch tăng mạnh nhưng phần lớn đến từ thỏa thuận. Khi đó, không nên vội kết luận cổ phiếu đang xuất hiện lực cầu lớn trên thị trường.
Cần kiểm tra xem bao nhiêu cổ phiếu thực sự được giao dịch thông qua khớp lệnh.
Ngưỡng tối thiểu quyết định lô thoả thuận nhỏ nhất có thể xuất hiện
Khối lượng giao dịch thường được sử dụng để đánh giá mức độ quan tâm của thị trường và sức mạnh cung cầu. Tuy nhiên, nếu một phiên xuất hiện giao dịch thỏa thuận lớn, tổng khối lượng có thể tăng mạnh mà chưa phản ánh tương ứng mức độ tranh chấp mua bán trên sổ lệnh.
Đây là trường hợp dễ khiến nhà đầu tư đọc sai tín hiệu.
Phần thoả thuận chiếm bao nhiêu cột
Bỏ phiên này khỏi phép so sánh
Hơn nửa cột là hàng sang tay giữa hai bên đã chốt trước. Cột tổng cao vọt trong khi phần khớp lệnh còn nằm dưới đường trung bình. Đọc cột tổng ở đây là đọc nhầm hoàn toàn.
Chiều cao cột tổng không đổi khi bạn bấm nút. Thứ đổi là phần nào trong cột đó thật sự đi qua sổ lệnh, và đó mới là phần đáng so với đường trung bình.
Chẳng hạn, một cổ phiếu thường giao dịch 2 triệu cổ phiếu mỗi phiên nhưng bất ngờ ghi nhận tổng khối lượng 10 triệu cổ phiếu. Nếu 7 triệu cổ phiếu trong số đó đến từ giao dịch thỏa thuận, việc nhìn riêng cột tổng khối lượng có thể tạo cảm giác dòng tiền đang tăng đột biến.
Trong khi đó, khối lượng khớp lệnh chỉ tăng từ 2 triệu lên 3 triệu cổ phiếu.
Hai cách nhìn này mang ý nghĩa hoàn toàn khác nhau đối với việc đánh giá thanh khoản và cung cầu ngắn hạn.
Trong trường hợp dữ liệu không được tách sẵn, nhà đầu tư có thể sử dụng công thức đơn giản:
Khối lượng thỏa thuận = Tổng khối lượng giao dịch - Khối lượng khớp lệnh
Ví dụ:
Tổng khối lượng giao dịch: 10 triệu cổ phiếu
Khối lượng khớp lệnh: 4 triệu cổ phiếu
Khối lượng thỏa thuận: 6 triệu cổ phiếu
Như vậy, nếu chỉ nhìn tổng khối lượng 10 triệu cổ phiếu, nhà đầu tư có thể đánh giá quá cao mức độ giao dịch thực sự diễn ra trên sổ lệnh.
Khi phân tích khối lượng giao dịch, đặc biệt với các phiên có biến động bất thường, nên kiểm tra riêng phần thỏa thuận trước khi so sánh với các phiên trước hoặc với đường trung bình khối lượng.
Một giao dịch thỏa thuận lớn cho biết một lượng cổ phiếu đáng kể đã được chuyển giao giữa các bên, nhưng không thể chỉ dựa vào giao dịch đó để kết luận bên mua đang gom hàng hay bên bán đang thoát hàng.
Giao dịch lớn có thể liên quan đến hoạt động chuyển nhượng giữa các tổ chức, quỹ đầu tư, cổ đông lớn hoặc những giao dịch có tính chất riêng giữa các bên.
Muốn xác định bản chất giao dịch, nhà đầu tư cần đối chiếu thêm:
Công bố thông tin của doanh nghiệp.
Giao dịch của cổ đông lớn và người có liên quan.
Giao dịch của người nội bộ.
Thông tin về thay đổi sở hữu nếu có.
Một giao dịch thỏa thuận lớn vì vậy nên được xem là dữ liệu cần kiểm tra thêm, thay vì mặc định là tín hiệu mua hoặc bán.
Khi cổ phiếu xuất hiện khối lượng bất thường, nhà đầu tư nên kiểm tra theo trình tự:
Xem tổng khối lượng giao dịch trong phiên.
Tách khối lượng khớp lệnh và thỏa thuận.
So sánh khối lượng khớp lệnh với các phiên trước.
Kiểm tra biến động giá và thanh khoản thực tế trên sổ lệnh.
Đối chiếu công bố thông tin nếu xuất hiện giao dịch thỏa thuận quy mô lớn.
Quan trọng nhất, khối lượng tăng không đồng nghĩa dòng tiền vào đang tăng tương ứng. Trước khi đánh giá một cổ phiếu có dấu hiệu được dòng tiền chú ý, nhà đầu tư cần xác định phần tăng thêm đến từ khớp lệnh hay giao dịch thỏa thuận.
Việc tách hai loại dữ liệu này giúp việc phân tích khối lượng sát hơn với diễn biến cung cầu thực tế và hạn chế những tín hiệu gây nhiễu khi đọc biểu đồ kỹ thuật.
Giao dịch thoả thuận có làm giá cổ phiếu thay đổi không?
Không trực tiếp. Giá của một lệnh thoả thuận do hai bên tự chốt với nhau trong biên độ cho phép, và nó không đi qua sổ lệnh nên không cạnh tranh với ai. Giá khớp lệnh trên bảng vẫn do các lệnh mua bán thông thường quyết định. Điều đó không có nghĩa là lệnh thoả thuận vô hại với giá: một lượng hàng lớn vừa đổi chủ có thể đổi cấu trúc cổ đông, và thị trường phản ứng với thông tin đó ở các phiên sau.
Khối lượng tối thiểu của một lệnh thoả thuận là bao nhiêu?
Theo mô tả của Chứng khoán DSC, sàn HOSE yêu cầu từ 20.000 cổ phiếu trở lên, sàn HNX từ 5.000 cổ phiếu, còn UPCoM không đặt mức tối thiểu. Đây là lý do các lô thoả thuận luôn đủ lớn để làm lệch cột khối lượng của một mã vốn ít người mua bán.
Vì sao khối lượng thoả thuận không được tính vào chỉ số?
TOPI nêu rõ giá trị giao dịch thoả thuận không dùng để tính chỉ số trên các sàn. Chỉ số đo mặt bằng giá hình thành từ cạnh tranh công khai, mà lệnh thoả thuận thì không cạnh tranh với ai. Đưa nó vào sẽ khiến một cú sang tay giữa hai cổ đông làm méo chỉ số của cả thị trường.
Làm sao biết một phiên có lô thoả thuận lớn?
Bảng giá của công ty chứng khoán đều có mục riêng cho giao dịch thoả thuận, tách khỏi phần khớp lệnh. Cách nhanh nhất là so tổng khối lượng cả phiên với phần khớp lệnh: chênh lệch chính là phần thoả thuận. Nếu chênh lệch chiếm phần lớn cột khối lượng thì mọi tín hiệu kỹ thuật dựa trên cột đó đều phải xem lại.
Ban biên tập Học Đầu Tư chịu trách nhiệm thu thập, đối chiếu và biên tập toàn bộ nội dung trên trang. Chúng tôi ưu tiên nguồn sơ cấp — công bố thông tin của HOSE, HNX, UPCoM, báo cáo tài chính đã kiểm toán và số liệu của cơ quan quản lý — và luôn ghi rõ nguồn cho mọi số liệu xuất hiện trong bài.
Phân tích khối lượng giao dịch bắt đầu từ chỗ ít ai nhìn: cột khối lượng gồm cả khớp lệnh lẫn thoả thuận, và một cổ phiếu sang tay bốn lần được đếm bốn lần.
Phương pháp VSA đánh giá tương quan cung cầu qua biên độ giá, khối lượng và giá đóng cửa. Phân tích tín hiệu chuẩn và các rào cản khi áp dụng tại Việt Nam.
Khối lượng đột biến chưa nói tin thật hay bẫy. Đọc chỗ cột đó đứng, chỗ giá đóng cửa trong phiên, và loại trước những phiên đột biến đã biết theo lịch.
