Cổ phiếu thanh khoản thấp: Lý do mọi tín hiệu kỹ thuật bị hỏng

Phân tích kỹ thuật dựa trên giả định thị trường có lực lượng người mua và người bán đủ lớn. Đối với cổ phiếu thanh khoản thấp, giả định này bị phá vỡ hoàn toàn. Mọi tín hiệu từ khối lượng giao dịch đều mất độ tin cậy do nền thanh khoản quá mỏng.

Tiêu chí nhận diện cổ phiếu thanh khoản thấp

VnExpress đưa ra ba thước đo để xác định tính thanh khoản của cổ phiếu.

Thứ nhất là chênh lệch giữa giá mua và giá bán tốt nhất trên bảng giá chứng khoán. Cổ phiếu thanh khoản cao có chênh lệch rất hẹp, ví dụ MWG ở mức giá mua cao nhất 153.400 đồng và giá bán thấp nhất 153.500 đồng. Chênh lệch càng rộng thể hiện thanh khoản càng kém.

Thứ hai là khối lượng khớp lệnh bình quân. Mốc 100.000 đơn vị mỗi phiên đóng vai trò ranh giới tham chiếu. Cổ phiếu có giao dịch dưới ngưỡng này bị xếp vào nhóm thanh khoản kém.

Thứ ba là vòng quay cổ phiếu, tính bằng tổng lượng giao dịch trong kỳ chia cho lượng cổ phiếu lưu hành bình quân. Vòng quay thấp cho thấy tài sản ít khi đổi chủ.

Lý do tín hiệu khối lượng bị sai lệch

Mọi tín hiệu kỹ thuật như khối lượng đột biến hay cạn kiệt đều đo lường khoảng cách so với đường trung bình. Khi nền giao dịch bình quân quá mỏng, một lệnh của cá nhân dễ dàng làm biến dạng chỉ báo.

Tin nhanh chứng khoán ghi nhận khối lượng khớp lệnh bình quân 10 phiên của LAF tính đến ngày 26/8/2021 chỉ đạt 1.199 đơn vị. Một lệnh mua 5.000 cổ phiếu đặt vào nền này sẽ làm khối lượng phiên tăng 317% so với trung bình. Bộ lọc kỹ thuật phát tín hiệu khối lượng đột biến, nhưng thực tế giao dịch này không đến từ dòng tiền lớn hay thông tin doanh nghiệp mới. Mẫu số quá nhỏ tạo ra sai số mà không phương pháp điều chỉnh tham số nào khắc phục được.

Hiện tượng trượt giá và sự thất bại của phương pháp VSA

Trên thị trường thanh khoản cao, một lệnh mua vài nghìn đơn vị được đáp ứng trọn vẹn tại mức giá bán tốt nhất. Mặt bằng giá không thay đổi.

Ở cổ phiếu thanh khoản mỏng, lệnh mua 5.000 đơn vị sẽ quét sạch lực bán ở bậc giá thấp nhất rồi tiếp tục ăn lên các bậc giá cao hơn. Giá khớp lệnh cuối phiên bị đẩy lên cao do chính tác động từ lệnh mua đó, chứ không phản ánh việc thị trường định giá lại doanh nghiệp.

Sự trượt giá này khiến phương pháp VSA hoàn toàn mất hiệu lực. VSA đánh giá mối quan hệ giữa biên độ giá, giá đóng cửa và khối lượng. Khi cả ba biến số này bị thao túng chỉ bởi một lệnh nhỏ, mọi kết luận phân tích đều sai lệch.

Rủi ro thoái vốn và chiết khấu thanh khoản

Việc mở vị thế chiều mua ở mã thanh khoản mỏng rất dễ dàng, nhưng chiều bán lại đối mặt rủi ro kẹt vốn.

Tin nhanh chứng khoán dẫn trường hợp một nhà đầu tư nắm giữ khoản đầu tư trị giá hơn 100 tỷ đồng tại LAF, giá vốn quanh 13.000 đồng. Thanh khoản trung bình mỗi tuần khi đó chỉ đạt vài trăm đến 2.000 cổ phiếu. Nếu tháo hàng qua khớp lệnh thông thường, nhà đầu tư phải mất gần một năm. Trong khi đó, bên muốn mua lại chỉ chấp nhận trả mức giá bằng một nửa giá vốn.

Ông Lã Giang Trung, Tổng giám đốc Passion Investment, nhận định các tổ chức lớn thường áp mức chiết khấu 20% cho cả chiều mua và bán khi định giá nhóm này. Mức chiết khấu này phản ánh chi phí của rủi ro thanh khoản.

Bên cạnh đó, khi lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng quá thấp, biến động giá phụ thuộc hoàn toàn vào ý chí cổ đông chi phối. Cùng bài báo đó dẫn TCD chỉ giao dịch vài chục nghìn đơn vị mỗi phiên quanh vùng mệnh giá, còn ở LAF nhóm cổ đông chi phối giữ giao dịch ở mức vài trăm đến 2.000 đơn vị mỗi tuần. Biểu đồ giá khi đó không ghi nhận quan hệ cung cầu tự nhiên trên thị trường.

Ba bước kiểm tra trước khi đặt lệnh

1. Tra cứu khối lượng khớp lệnh bình quân 20 phiên gần nhất để xác định tính chính xác của các chỉ báo kỹ thuật.
2. Ước tính số phiên thoái vốn bằng cách chia số lượng cổ phiếu dự tính giao dịch cho khối lượng bình quân phiên. Thời gian thoái vốn kéo dài vài chục phiên phản ánh rủi ro thanh khoản cao.
3. Quan sát độ dày hàng chờ ở ba bậc giá tốt nhất hai bên sổ lệnh để lường trước mức độ trượt giá.

Khép lại tuyến khối lượng

Chín bài của tuyến này đi từ chỗ cột khối lượng gồm những gì, qua các tín hiệu đọc được từ nó, tới hai chỗ số liệu bị nhiễu là giao dịch thoả thuận và dòng tiền khối ngoại. Bài cuối khép lại bằng điều kiện cần cho tất cả: cột khối lượng chỉ nói được điều gì đó khi phía sau nó có đủ người mua và người bán.

Việc nên làm ngay: mở danh mục hiện tại, tra khối lượng bình quân 20 phiên của từng mã, rồi chia lượng đang nắm cho con số đó. Kết quả ra bao nhiêu phiên chính là khoảng thời gian cần để rời khỏi vị thế trong điều kiện thị trường bình thường.