Cổ phiếu đi ngang nhiều tuần trên một mức hỗ trợ ai cũng thấy. Một phiên giá rơi thủng mức đó, người đặt lệnh dừng lỗ bị bật ra, rồi cuối phiên giá lại kéo về trên hỗ trợ. VSA (Volume Spread Analysis) là phương pháp đọc khối lượng cùng biên độ giá. Người dùng VSA gọi phiên này là shakeout, tức cú rũ bỏ. Nó đối xứng với upthrust, phiên giá vượt đỉnh rồi quay xuống, nhưng nằm ở vùng đáy. Nếu chưa quen chuyện dấu hiệu mạnh nằm sau nhịp giảm, bạn nên đọc bản đồ tín hiệu VSA trước.
Cú rũ bỏ trong phân tích VSA
Shakeout là phiên giá giảm nhanh xuống dưới một mức hỗ trợ rõ ràng, tức ngưỡng giá mà tại đó phe mua thường nhảy vào để ngăn giá giảm thêm, nhằm ép người yếu tay bán ra rồi quay ngược lại vào trong vùng. Trong VSA, đây là dấu hiệu mạnh cho thấy phe bán không giữ được ưu thế sau khi đẩy giá xuống.
Hai bài của ATAS, một của Oleg Pylypenko và một của Danil Solovyov, mô tả cơ chế giống nhau. Phiên rũ bỏ hình thành trong một thị trường đang mạnh, nhằm loại bớt những người đi theo. Giá giảm bất ngờ và nhanh, nhà đầu tư nhỏ hoảng loạn bán ra, lệnh dừng lỗ bị kích hoạt đổ thêm vào lượng bán. Người chuyên nghiệp coi đó là một cú thao túng tạm thời. ATAS gọi nó là upthrust lộn ngược.
Dot Net Tutorials bổ sung một ý: phiên này được dựng để bắt lệnh dừng lỗ và kéo người khác bán theo. Cách hiểu đó gần với bài quét dừng lỗ, nhưng VSA đọc thêm khối lượng của phiên để xác định ý chí của dòng tiền lớn.
Ba nguồn và ba cách mô tả giá đóng cửa
Ở các tín hiệu khác trong tuyến bài này, các nguồn thường lệch nhau về khối lượng. Với phiên rũ bỏ, chỗ lệch lớn nhất lại nằm ở giá đóng cửa.
| Điểm so sánh | Elibook | Dot Net Tutorials | The Right Trader |
|---|---|---|---|
| Biên độ | Rộng; biên độ hẹp thì ít hiệu lực | Rộng | Không đặt điều kiện |
| Giá đóng cửa | Gần đỉnh phiên | Giữa hoặc gần đáy phiên | Trở lại trên đáy vùng, trong phiên đó hoặc phiên sau |
| Khối lượng | Cao hoặc thấp, mỗi loại một nghĩa | Cao hoặc thấp | Tuỳ chọn |
| Số phiên | Một hoặc hai phiên | Một phiên, cộng việc không đi tiếp xuống | Một phiên, có thể kèm phiên sau |
Hai bài ATAS không đặt điều kiện nào về biên độ hay giá đóng cửa. Ví dụ của họ còn có một cú rũ bỏ kéo dài hai phiên trên biểu đồ 4 giờ của đồng tiền mã hóa bitcoin.
Ba cách mô tả nghe như mâu thuẫn, nhưng khớp lại được nếu bạn nhìn vào số phiên. Elibook viết cú rũ bỏ có thể diễn ra qua hai thanh giá. Phiên đầu đóng thấp, phiên sau mới kéo lên. Dot Net Tutorials đặt điều kiện là giá không đi tiếp xuống sau khi thủng hỗ trợ, nên phiên đầu đóng gần đáy vẫn tính nếu phiên sau không giảm thêm. Cả hai cùng mô tả một chuyện: phe bán thất bại. Có cách mô tả gói gọn trong một phiên, có cách mô tả kéo sang phiên thứ hai.
Việc của bạn là chọn một định nghĩa rồi dùng nhất quán. Bài này lấy cách của The Right Trader làm khung chính vì nó có ví dụ đủ số liệu cụ thể.
Đọc một phiên rũ bỏ theo ví dụ có số
The Right Trader dựng một vùng đi ngang giả định từ 80 tới 100. Đáy 80 phải là mức giá đã giữ được nhiều hơn một lần, phía trên có một đỉnh rõ. Nguồn này viết một cú giảm trong xu hướng giảm thì chưa đủ để gọi là rũ bỏ. Phải có vùng đi ngang trước rồi mới có cú rũ bỏ.
Phiên rũ bỏ có giá cao nhất 83, thấp nhất 76, đóng cửa 82. Giá thủng đáy vùng 4 điểm rồi đóng cửa lại trên 80. The Right Trader viết thẳng: giá đóng cửa vẫn nằm dưới đáy vùng thì chưa phải là tín hiệu này.
Kế hoạch trong ví dụ là mua ở giá đóng cửa 82 và không mua khi giá còn đóng dưới 80. Mức dừng lỗ đặt ở 74, dưới đáy phiên rũ bỏ 2 điểm, nên rủi ro là 8 điểm. Về giữa vùng ở 90 là lãi bằng 1 lần rủi ro. Về đỉnh vùng 100 là lãi 18 điểm, tức 2,25 lần rủi ro.
Tín hiệu mất hiệu lực khi giá đóng cửa dưới 76. Nguồn này cũng tách cú rũ bỏ khỏi cú phá vỡ thật bằng tốc độ quay lại. Giá quay về nhanh là tốt. Giá trượt nhiều phiên liền dưới đáy vùng là một cú phá vỡ thật đang diễn ra, không phải rũ bỏ. Bài phá vỡ giả bàn kỹ chuyện ranh giới đó thường chỉ rõ ra khi mọi chuyện đã xong.
Khối lượng cao và khối lượng thấp mang nghĩa khác nhau
Dot Net Tutorials và Elibook đọc khối lượng giống nhau. Bạn cần quan sát kỹ cột khối lượng để biết phe mua đã thực sự làm chủ tình hình chưa.
Phiên rũ bỏ có khối lượng thấp là một phiên kiểm tra mạnh. Giá thủng hỗ trợ mà ít người bán theo, nghĩa là lượng cung đã cạn. Hai nguồn cùng kỳ vọng giá lên sau đó.
Phiên rũ bỏ có khối lượng cao thì mang nghĩa khác. Phe mua đã sẵn sàng hứng lượng bán đổ ra trong phiên đó, nhưng họ sẽ muốn kiểm tra lại lượng cung này về sau. Elibook viết rằng cung sẽ quay lại khi giá tiếp tục tăng. Cả hai nguồn cùng chốt một ý: một phiên giá lùi về vùng rũ bỏ với khối lượng thấp là dấu hiệu mạnh. Phiên đó chính là test và no supply đặt đúng chỗ.
The Right Trader không coi khối lượng là điều kiện bắt buộc. Nguồn này mô tả một kịch bản hay gặp: khối lượng vọt lên ở cú thủng, rồi giao dịch yên tĩnh hơn ở lần kiểm tra sau. Nếu phiên rũ bỏ có dáng stopping volume, tức phiên khối lượng lớn chặn đà giảm, đó là bằng chứng thêm về việc lượng bán bị hấp thụ, không phải một mẫu hình thứ hai bắt buộc phải có. Trong ví dụ vàng của ATAS, giá rơi từ 1.310 xuống 1.290 hôm thứ Sáu, phiên thứ Hai kế tiếp có khối lượng gấp đôi mức trung bình, còn nhịp hồi sau đó đi với khối lượng tăng dần nhưng không quá lớn.
Shakeout và spring là hai tên cho cùng một phiên
Solovyov viết thẳng trong bài của ATAS: VSA cổ điển không có mẫu hình spring, và Tom Williams không dùng từ này. Spring là tên của Wyckoff. Tác giả dùng tên shakeout để khớp với bộ thuật ngữ của VSA.
The Right Trader viết người giao dịch thường dùng hai từ cho cùng một phiên. Bài trên SafeHaven năm 2011 của tác giả ký tên readtheticker lập bảng đối chiếu hai trường phái. Cột Wyckoff ghi terminal shake out (spring), cột VSA ghi shakeouts, kèm nhận xét nhiều định nghĩa giống nhau mà tên gọi khác. Bài Spring Wyckoff dẫn StockCharts, nguồn này coi cú rũ bỏ cuối là một dạng spring mạnh hơn.
Chỗ khác biệt thực sự nằm ở bối cảnh. Spring gắn chặt với một vùng tích luỹ Wyckoff. Phiên rũ bỏ theo ATAS có thể hình thành trong một thị trường đang mạnh, còn Dot Net Tutorials viết nó nhắm vào người đang giữ hàng trong một xu hướng tăng. Nghĩa là nó có thể xuất hiện ở một nhịp điều chỉnh giữa xu hướng tăng, chứ không chỉ nằm trong vùng tích lũy.
The Right Trader còn so sánh với bear trap, tức bẫy giảm giá. Bear trap là nhãn rộng hơn, còn rũ bỏ là một sự kiện cụ thể trong vùng đi ngang. Quan hệ này giống với upthrust và bull trap, tức bẫy tăng giá, ở phía đỉnh.
Tầm quan trọng của bối cảnh và phiên xác nhận
Elibook và Dot Net Tutorials cùng viết bối cảnh cực kỳ quan trọng. Trước phiên rũ bỏ, bạn nên tìm dấu hiệu mạnh đã có trong nền: một phiên chặn đà giảm, một phiên cao trào bán, hay điểm kết thúc của một thị trường đang giảm. Elibook viết thêm rằng nếu trước đó còn nhiều dấu hiệu yếu thì lượng cung vẫn còn tồn tại.
Diễn biến của phiên sau quan trọng hơn chính phiên rũ bỏ. Elibook đưa ra ba trường hợp cho dạng hai phiên:
- Phiên thứ hai đóng cửa cao hơn đỉnh phiên thứ nhất: đây là dấu hiệu mạnh.
- Phiên thứ hai tăng nhưng đóng cửa xa đỉnh, khối lượng cao: vẫn còn nhiều cung, bạn nên chờ một phiên kiểm tra.
- Sau cú rũ bỏ, các phiên tăng đi với khối lượng thấp, hoặc khối lượng cao mà đóng giữa thanh nến, nhất là khi biên độ hẹp: thị trường có thể đang giăng bẫy và đi ngang thêm.
Trường hợp thứ ba trùng với dấu hiệu no demand, tức không có nhu cầu mua. Phiên tăng không ai mua đuổi ngay sau cú rũ bỏ cho thấy phe mua chưa thực sự vào cuộc.
Về điểm vào lệnh, Dot Net Tutorials viết hai cách. Trong xu hướng tăng đang chạy, bạn mua khi giá vượt đỉnh phiên rũ bỏ. Khi muốn bắt đảo chiều, hãy chờ một phiên không có nhu cầu mua rồi mua khi giá vượt đỉnh phiên đó. ATAS dùng ví dụ bitcoin khung 4 giờ tháng 4/2019: giá giảm từ 5.200, thủng mốc tròn 5.000 rồi quay lên. Lệnh mua giả định đặt ở 5.050, dừng lỗ dưới 5.000, mục tiêu 5.400. Ví dụ này được chọn sau khi giá đã chạy xong xuôi.
Đặc điểm của phiên rũ bỏ trên cổ phiếu Việt Nam
Elibook có một ca phân tích mã HDC năm 2019 bằng phần mềm TradeGuider. Phiên 25/2/2019 có một cặp kiểm tra rồi rũ bỏ, phiên rũ bỏ đóng cửa ngang đỉnh phiên trước. Khối lượng lớn đi với biên độ hẹp và nền đi ngang, nên HDC còn đi ngang thêm trước nhịp tăng đầu tiên của năm. Phiên 10/5/2019 có cú rũ bỏ thứ hai gần mức cũ. Phiên đầu khối lượng trung bình, biên độ rộng, giảm và đóng giữa thanh nến. Phiên sau tăng với khối lượng thấp, đóng cửa ở mức cao nhất. Lần này giá tăng ngay sau đó. Bài viết không đưa giá hay khối lượng cụ thể, nên ca này chỉ minh họa cách đọc chứ không chứng minh gì.
Hai đặc điểm của thị trường trong nước làm việc đọc tín hiệu khó hơn. Phiên đóng cửa đúng giá sàn không thể là cú rũ bỏ, vì giá không quay lại được vào trong vùng. Chỉ phiên chạm sàn rồi được kéo lên đóng trên hỗ trợ mới đủ hình dạng. Khối lượng phiên cũng cần lọc phần giao dịch thoả thuận, tức phần mua bán do hai bên tự thoả thuận giá, vì phần này cộng vào tổng nhưng không đi qua khớp lệnh.
Chu kỳ thanh toán T+2 là điểm thứ ba bạn cần lưu ý. Cổ phiếu mua hôm nay về tài khoản vào chiều ngày làm việc thứ hai sau đó. Nếu bạn mua ở giá đóng cửa phiên rũ bỏ như ví dụ của The Right Trader, mà phiên kế tiếp giá thủng 76, bạn chưa thể bán được ngay. Mức dừng lỗ 74 trên giấy tờ có thể trở thành mức lỗ thật sâu hơn.
Giới hạn của tín hiệu rũ bỏ
The Right Trader viết không có tỷ lệ thắng nào đáng tin được công bố cho việc mua mọi phiên rũ bỏ. Các ví dụ của ATAS, từ vàng tới bitcoin, đều được chọn sau khi giá đã chạy xong. ATAS cũng ghi rõ rằng họ không hứa giao dịch theo phiên rũ bỏ sẽ giúp bạn làm giàu trong vài ngày.
Bạn nên đọc chậm một câu trong bài ATAS: người phân tích VSA sẽ tìm thấy rất nhiều phiên rũ bỏ ở các khung thời gian nhỏ. Tìm thấy nhiều cũng nghĩa là bạn sẽ gặp nhiều phiên trông giống rũ bỏ nhưng thực chất là khởi đầu của một nhịp giảm sâu. Định nghĩa càng lỏng lẻo, chẳng hạn khi Dot Net Tutorials chấp nhận cả phiên đóng gần đáy, thì số phiên sai lệch lọt lưới càng nhiều.
Cách giảm bớt sai lầm là giữ đúng ba bước kiểm tra. Bối cảnh phải có dấu hiệu mạnh trước đó. Phiên rũ bỏ phải đóng cửa lại trong vùng đi ngang. Phiên sau phải đi đúng hướng, hoặc có một phiên kiểm tra khối lượng thấp quay về vùng đó để xác nhận phe bán đã kiệt sức.
Đọc tiếp trong tuyến VSA chuyên sâu
Shakeout là cặp đối xứng với upthrust: một bên thủng đáy rồi quay lên, một bên vượt đỉnh rồi quay xuống. Phiên kiểm tra khối lượng thấp đi sau cú rũ bỏ được mô tả kỹ ở bài no supply và test. Để xem lại toàn bộ dấu hiệu mạnh, dấu hiệu yếu và ba bước đọc chung, bạn hãy quay về bài trụ tín hiệu VSA.




