Cổ phiếu giảm liên tục nhiều tuần. Một phiên xuất hiện cột khối lượng cao gấp mấy lần giai đoạn trước, giá lùi sâu rồi rút chân lên gần nửa trên thanh nến. Trường phái VSA, viết tắt của Volume Spread Analysis tức phương pháp đọc khối lượng kết hợp với biên độ giá, gọi phiên này là cao trào bán. Dạng ngược lại ở đỉnh một đợt tăng gọi là cao trào mua. Bài viết khép lại tuyến VSA chuyên sâu, nối tiếp bài stopping volume; nếu chưa quen phân loại dấu hiệu mạnh và yếu, bạn nên đọc bản đồ tín hiệu VSA trước.

Cao trào bán và cao trào mua là gì

Cao trào bán là phiên giảm biên độ rộng có khối lượng lớn nhất đợt giảm, xuất hiện sau một xu hướng giảm kéo dài và đóng cửa xa mức đáy. Cao trào mua là phiên có hình dạng ngược lại tại đỉnh. Hai tín hiệu này báo hiệu đà tăng hoặc đà giảm có thể dừng lại, nhưng chưa chứng minh thị trường đảo chiều ngay.

LuxAlgo mô tả climactic action, khái niệm chỉ hành động giá chạm cao trào, là giai đoạn kết thúc dữ dội của một xu hướng. Khối lượng lúc này nhảy vọt và biên độ nến mở rất rộng. Ở cao trào bán, lượng bán hoảng loạn từ người bán muộn bị dòng tiền lớn hấp thụ. Ở cao trào mua, lực mua hưng phấn bị bên bán xả hàng thẳng tay.

ATAS gọi hai tín hiệu này là anh em. Cao trào bán sinh ra từ nỗi sợ ở đáy, cao trào mua sinh ra từ lòng tham ở đỉnh. Richard Wyckoff mô tả cao trào từ đầu thế kỷ 20, sau đó Tom Williams hệ thống hóa thành VSA.

Điều kiện của một phiên cao trào bán

Hai ô đối xứng. Ô trái: giá giảm từ 140, phiên cao trào bán tô vàng đi từ 78 xuống 60 rồi đóng cửa ở 72, cột khối lượng cao nhất, vạch đỏ đứt ở 60. Ô phải: giá tăng từ 60, phiên cao trào mua tô vàng đi từ 84 lên 100 rồi đóng cửa ở 88, cột khối lượng cao nhất, vạch đỏ đứt ở 100
Cao trào bán và cao trào mua, đọc theo hai ví dụ giả định của The Right Trader

The Right Trader liệt kê điều kiện theo thứ tự và dùng một ví dụ giả định để minh họa. Cổ phiếu giảm từ 140. Phiên cao trào có giá cao nhất 78, thấp nhất 60, đóng cửa ở 72.

Điều kiện đầu tiên yêu cầu cổ phiếu phải nằm trong nhịp giảm rõ ràng với các đáy thấp dần. Đợt giảm phải đủ dài. Một phiên khối lượng cao xuất hiện ở ngày giảm thứ hai chưa đạt chuẩn cao trào.

Điều kiện thứ hai đòi hỏi biên độ nến rộng hơn hẳn các phiên trước. Trong ví dụ, nến rộng 18 điểm. Nến hẹp có khối lượng lớn chỉ phản ánh sự giằng co, không tạo ra cao trào.

Điều kiện thứ ba là khối lượng lớn nhất cả đợt giảm. Trang Climax Volume đưa ví dụ khối lượng đạt 4 triệu cổ phiếu, gấp bốn lần mức trung bình 1 triệu.

Điều kiện cuối cùng là giá đóng cửa phải xa đáy, nằm ở nửa trên thanh nến. Ví dụ mẫu đóng ở 72, cách đáy 12 điểm trên tổng biên độ 18. Đóng cửa ngay mức thấp nhất cho thấy bên bán vẫn kiểm soát cuộc chơi.

Cao trào mua lật ngược bốn điều kiện trên. Ví dụ thứ hai có giá tăng từ 60, nến cao trào đạt đỉnh 100, thấp nhất 84 và đóng cửa ở 88. Giá cách đỉnh 12 điểm và cách đáy 4 điểm. Đóng cửa ngay giá cao nhất thì chưa đạt yêu cầu.

Chỗ các nguồn lệch nhau

Ba nguồn mô tả cùng một hiện tượng, nhưng cách đo khối lượng và giá đóng cửa có sự khác biệt.

Điều kiện LuxAlgo The Right Trader ATAS
Khối lượng So với các phiên gần đây, không có bội số cố định Lớn nhất của cả nhịp, hoặc một bội số của trung bình Ba ví dụ đều hơn 2 lần trung bình
Đóng cửa của cao trào bán Xa hẳn đáy; đóng ngay đáy thì để phiên sau trả lời Xa đáy, thường ở nửa trên Không đặt điều kiện riêng
Đóng cửa của cao trào mua Đảo ngược điều kiện của cao trào bán Xa đỉnh, thường ở nửa dưới Đóng ở giữa thanh, theo định nghĩa của Philip Friston
Số phiên Một phiên hoặc một cụm phiên ngắn Một phiên Một ngày hoặc trải ra vài ngày

Điểm bất đồng lớn nhất nằm ở tiêu chuẩn khối lượng. LuxAlgo khẳng định không có con số bội số cố định. Mức hơn hai lần trung bình từ ATAS chỉ là số đo riêng của các ví dụ. Mức gấp bốn lần ở The Right Trader là số giả định. Bạn không nên dùng một bội số cứng nhắc để lọc tín hiệu.

LuxAlgo cũng mềm dẻo hơn về vị trí đóng cửa. Phiên đóng ở đáy chưa bị loại ngay mà cần xem phiên sau. The Right Trader loại trực tiếp phiên này.

Vị trí quyết định tên gọi

Cột khối lượng lớn đứng ở các vị trí khác nhau sẽ mang ý nghĩa khác nhau. LuxAlgo chỉ ra rằng khối lượng lớn ở giữa vùng đi ngang là bình thường. Nếu xuất hiện tại điểm bứt phá, đó là khối lượng khởi phát một nhịp mới. Một phiên khối lượng đột biến chỉ trở thành cao trào khi xuất hiện cuối một xu hướng dài.

The Right Trader phân biệt cao trào mua với blow-off top, tức trạng thái giá tăng dốc đứng ở giai đoạn cuối đợt tăng. Blow-off top mô tả cả một đợt tăng, còn cao trào mua là một thanh nến cụ thể đóng xa đỉnh. Một đợt tăng dốc không có nến đóng xa đỉnh vẫn chỉ là đà tăng tiếp diễn.

Với tín hiệu stopping volume, tức lực mua đệm giá làm đà giảm chậm lại, LuxAlgo xem hai khái niệm này chuyển dần vào nhau. Stopping volume diễn ra trong vài phiên với biên độ vừa phải. Cao trào ép thị trường kết thúc đà giảm ngay trong một phiên hoảng loạn. The Right Trader lưu ý hai tín hiệu này có thể xuất hiện riêng lẻ.

Sau cao trào bán: hồi tự động và phiên kiểm tra lại

Giá giảm từ 100 về 78, phiên cao trào bán SC tô vàng xuống 66 rồi đóng cửa ở 74 với cột khối lượng cao nhất. Ba phiên sau hồi lên 87, đánh dấu AR. Giá lùi về, phiên ST tô vàng chạm 67, ngay trên đáy SC, với cột khối lượng chỉ bằng một phần ba phiên SC
Trình tự sau cao trào bán: hồi tự động, rồi kiểm tra lại đáy với khối lượng nhẹ

LuxAlgo xếp hai bước cuối trong quy trình nhận diện ở giai đoạn sau cao trào. Bước năm là đà giảm khựng lại và xuất hiện nhịp hồi tự động, viết tắt AR từ thuật ngữ automatic rally, đẩy giá ra xa đáy. Bước sáu là phiên kiểm tra lại, viết tắt ST từ thuật ngữ secondary test. Giá quay lại vùng đáy cũ với khối lượng thấp hơn hẳn. Đây là bước xác nhận quan trọng. Giá có thể chớm thủng đáy cao trào.

ATAS dẫn lại lý thuyết Wyckoff về diễn biến này. Lực mua từ dòng tiền lớn chỉ tạm thời dừng đà rơi. Lượng hàng này thường được bán ra trong nhịp hồi đầu tiên. Nếu đợt giảm sau đó giữ được trên vùng đáy cũ với thanh khoản thấp, lực bán tháo mới thực sự kiệt sức.

Mốc hủy tín hiệu nằm ở giá thấp nhất của phiên cao trào. Trong ví dụ từ The Right Trader, mốc này là 60. Nếu giá đóng cửa dưới 60 và giảm tiếp, nhận định cao trào bán đã sai. Nhịp hồi đầu tiên chỉ là phản ứng kỹ thuật, chưa phải xu hướng tăng mới, và một cao trào thứ hai có thể hình thành sau đó.

Đỉnh nhịp hồi tự động sẽ thiết lập biên trên của vùng giá đi ngang. LuxAlgo xếp cao trào bán ở điểm mở đầu sơ đồ tích luỹ, và bài tích luỹ Wyckoff giải thích chi tiết giai đoạn này.

Sau cao trào mua: phiên xác nhận và phiên phủ nhận

ATAS lưu ý phiên ngay sau cao trào mua cần là phiên giảm để xác nhận. Những ngày sau đó thường xuất hiện nến upthrust, tức nến tăng rồi bị đạp xuống, và no demand, tức nến tăng khối lượng kiệt. Hai tín hiệu này cho thấy bên mua không còn lực đẩy.

Phiên phủ nhận xuất hiện khi giá tiếp tục tăng mạnh. Nếu sau cao trào mua là các phiên nến rộng, khối lượng lớn, đóng cửa vượt đỉnh cũ, tín hiệu cao trào mua đã thất bại. Phiên giảm với khối lượng thấp cũng cho thấy lực bán chưa đủ mạnh.

Mốc hủy tín hiệu là đỉnh của nến cao trào, tương ứng mức 100 trong ví dụ. ATAS nhấn mạnh cao trào mua không nhất thiết là đỉnh cao nhất của đợt tăng. Thị trường có thể thử thách đỉnh vài lần trước khi thực sự quay đầu. Theo ATAS, cao trào mua mở đầu cho giai đoạn phân phối Wyckoff.

Đọc cao trào bán trên cổ phiếu Việt Nam

Phiên đóng cửa nằm trọn ở giá sàn không thể xem là cao trào bán, bất chấp khối lượng kỷ lục. Giá đóng ở mức thấp nhất chứng tỏ bên bán hoàn toàn áp đảo. Cổ phiếu phải giảm sàn rồi được mua mạnh để đóng cửa ở nửa trên thanh nến mới đạt mẫu hình.

Biên độ trần sàn khiến thị trường Việt Nam thường xuất hiện chuỗi phiên giảm sàn liên tiếp, như bài nền tích luỹ cổ phiếu Việt Nam đề cập. Trong đoạn ATAS trích, Wyckoff cho rằng cao trào có thể kéo dài vài phiên và khối lượng đạt đỉnh trước hoặc đúng ngày hoảng loạn nhất. Nếu bạn chỉ tìm một cây nến đơn lẻ, bạn sẽ dễ bỏ sót diễn biến thực tế.

Thanh khoản cũng cần lọc sạch. Các lệnh giao dịch thoả thuận với khối lượng lớn có thể làm biến dạng cột khối lượng phiên. Bạn chỉ nên phân tích dữ liệu từ khớp lệnh liên tục trên bảng điện.

Giới hạn của tín hiệu cao trào

Cả ba nguồn đều không đưa ra tỷ lệ chiến thắng cố định. The Right Trader khẳng định không có số liệu đáng tin cậy cho việc mua ngay tại cao trào bán hay bán khống tại cao trào mua. Các ví dụ của ATAS được chọn lọc sau khi giá đã chạy xong nên không mang giá trị thống kê.

LuxAlgo nhấn mạnh tín hiệu cao trào chỉ báo hiệu sự kết thúc của một nhịp sóng, không đảm bảo xu hướng mới khởi chạy. Một số cao trào chỉ là một chặng trong đợt giảm lớn hơn, và thị trường thường đi ngang, kiểm tra lại nhiều lần trước khi đảo chiều. Trên các khung thời gian ngắn, cao trào thường dẫn đến vùng giá đi ngang thay vì quay đầu ngay.

The Right Trader chỉ ra rủi ro với cao trào mua. Trong một đợt tăng mạnh, giá liên tục tạo nến rộng kèm khối lượng lớn nhưng vẫn tiếp tục bứt phá. Bạn rất dễ bán sớm nếu nhầm lẫn nến tăng mạnh giữa đà tăng với nến cao trào mua.

Đọc tiếp trong tuyến VSA chuyên sâu

Đây là bài cuối của tuyến, sau no demand, no supply và test, upthrust, stopping volume. Để xem lại toàn bộ dấu hiệu mạnh, dấu hiệu yếu và ba bước đọc chung, quay về bài trụ tín hiệu VSA. Để thấy cao trào bán, phiên kiểm tra lại và các tín hiệu khác ghép vào cấu trúc pha của một vùng tích luỹ, đọc bài Wyckoff và VSA.