Mở tài khoản chứng khoán ở Việt Nam hiện là việc của mười lăm phút. Chọn đúng công ty chứng khoán và hiểu mình đang trả những khoản phí nào thì mất nhiều thời gian hơn, và quan trọng hơn nhiều.
Bài này là phần 2 của tuyến bài Nhập môn chứng khoán Việt Nam. Nếu bạn chưa nắm khái niệm nền tảng, hãy đọc Chứng khoán là gì trước.
Bạn thực sự đang mở những gì?
Khi mở "tài khoản chứng khoán", bạn nhận về một tài khoản giao dịch tại công ty chứng khoán. Tài khoản này gắn với mã số định danh của bạn trên hệ thống lưu ký tập trung.
Có ba khái niệm hay bị nhầm lẫn:
- Tài khoản giao dịch thông thường dùng tiền của chính bạn để mua bán. Đây là loại duy nhất người mới nên dùng.
- Tài khoản ký quỹ, quen gọi là margin, cho bạn vay tiền của công ty chứng khoán để mua thêm cổ phiếu. Đòn bẩy khuếch đại cả lãi lẫn lỗ, và khi giá giảm tới ngưỡng nhất định bạn bị bán giải chấp. Đừng bật margin trong năm đầu tiên.
- Tài khoản phái sinh là tài khoản riêng để giao dịch hợp đồng tương lai, có yêu cầu ký quỹ và cơ chế thanh toán hàng ngày hoàn toàn khác.
Chọn công ty chứng khoán: bốn tiêu chí thực sự quan trọng
1. Độ ổn định của hệ thống đặt lệnh
Đây là tiêu chí bị đánh giá thấp nhất cho tới lần đầu bạn không đặt được lệnh trong phiên thị trường giảm mạnh. Hệ thống nghẽn đúng lúc bạn cần thoát vị thế gây thiệt hại lớn hơn nhiều so với chênh lệch phí môi giới cả năm.
Cách kiểm chứng: tìm phản hồi của người dùng về các phiên biến động mạnh gần nhất, không phải các phiên bình thường.
2. Biểu phí và điều kiện áp dụng
Phí môi giới thường được niêm yết theo bậc giá trị giao dịch. Điều cần đọc kỹ là điều kiện để hưởng mức phí thấp nhất. Nhiều mức phí hấp dẫn chỉ áp dụng cho khách hàng có giá trị giao dịch lớn hoặc trong thời gian khuyến mại.
3. Chất lượng nội dung phân tích
Một số công ty chứng khoán công bố báo cáo phân tích ngành và doanh nghiệp có chất lượng. Đây là nguồn tham khảo hữu ích, nhưng hãy nhớ: báo cáo của công ty chứng khoán không phải là nguồn trung lập, và khuyến nghị trong đó không thay thế được phân tích của chính bạn.
4. Thủ tục rút tiền
Kiểm tra trước: thời gian tiền về tài khoản ngân hàng, có giới hạn số lần rút miễn phí trong ngày không, và có yêu cầu tài khoản ngân hàng cùng hệ thống không.
Thủ tục mở tài khoản chứng khoán
Hồ sơ cần chuẩn bị:
- Căn cước công dân còn hiệu lực
- Tài khoản ngân hàng đứng tên chính bạn
- Số điện thoại và email chính chủ
Các bước với hình thức eKYC:
- Tải ứng dụng của công ty chứng khoán bạn đã chọn.
- Chụp hai mặt căn cước công dân và quay video khuôn mặt theo hướng dẫn để hệ thống định danh.
- Điền thông tin cá nhân, thông tin tài khoản ngân hàng nhận tiền.
- Ký hợp đồng điện tử. Đây là bước bạn nên chậm lại, xem phần dưới.
- Nhận số tài khoản và thông tin đăng nhập, đổi mật khẩu ngay.
- Nạp tiền vào tài khoản để bắt đầu giao dịch.
Những điều khoản cần đọc kỹ trước khi ký
Hợp đồng mở tài khoản là hợp đồng thật, không phải điều khoản sử dụng ứng dụng. Ba điểm nên đọc:
- Điều khoản về dịch vụ ký quỹ. Kiểm tra xem margin có được bật mặc định không. Nếu có, hãy tắt.
- Uỷ quyền cho nhân viên môi giới. Không ký uỷ quyền cho bất kỳ ai đặt lệnh thay bạn. Đây là nguồn gốc của phần lớn tranh chấp giữa nhà đầu tư và môi giới.
- Điều khoản về phí và cách thay đổi biểu phí. Xem công ty có quyền điều chỉnh phí đơn phương với thời hạn thông báo bao lâu.
Các khoản chi phí bạn thực sự trả
Nhiều nhà đầu tư mới chỉ nhìn vào phí môi giới và bỏ sót phần còn lại. Dưới đây là bức tranh đầy đủ:
| Khoản | Khi nào phát sinh | Ghi chú |
|---|---|---|
| Phí môi giới | Cả khi mua và khi bán | Tính trên giá trị mỗi lệnh khớp, theo biểu phí của công ty |
| Thuế thu nhập cá nhân | Chỉ khi bán | 0,1% trên giá trị bán, thu kể cả khi bạn bán lỗ |
| Phí lưu ký | Hàng tháng | Tính trên số lượng chứng khoán nắm giữ, giá trị nhỏ |
| Lãi vay ký quỹ | Khi dùng margin | Tính theo ngày trên dư nợ |
| Phí chuyển tiền, ứng trước tiền bán | Theo nhu cầu | Ứng trước tiền bán là một khoản vay ngắn hạn có lãi |
Điểm quan trọng nhất trong bảng trên: thuế 0,1% được thu trên giá trị bán, không phải trên lợi nhuận. Bán lỗ vẫn nộp thuế. Điều này khiến chi phí giao dịch thực tế của người mua bán liên tục cao hơn nhiều so với cảm nhận.
Ví dụ minh hoạ: bạn mua và bán một lô cổ phiếu trị giá 100 triệu đồng với phí môi giới 0,15% mỗi chiều. Tổng chi phí một vòng mua–bán là 150.000 (mua) + 150.000 (bán) + 100.000 (thuế) = 400.000 đồng, tương đương 0,4% giá trị. Nếu bạn thực hiện 50 vòng như vậy trong năm, chi phí giao dịch đã ăn 20% vốn, trước khi tính tới việc bạn lãi hay lỗ.
Mức thuế suất và biểu phí có thể thay đổi theo quy định hiện hành. Hãy đối chiếu lại với biểu phí công bố của công ty chứng khoán và quy định thuế mới nhất trước khi tính toán.
Sau khi có tài khoản: ba việc nên làm ngay
- Bật xác thực hai lớp và đặt mật khẩu riêng, không dùng lại mật khẩu của tài khoản khác.
- Kiểm tra trạng thái dịch vụ ký quỹ trong phần cài đặt tài khoản, đảm bảo đang tắt.
- Đặt một lệnh nhỏ để làm quen giao diện trước khi giải ngân số tiền đáng kể. Hiểu rõ nút nào là mua, nút nào là bán, và các loại lệnh khả dụng.
Bước tiếp theo trong tuyến bài là cách đọc bảng giá chứng khoán. Bạn cần đọc được bảng giá trước khi đặt lệnh thật.
